MP 25x8x5 / N38 - magnes neodymowy pierścieniowy
magnes neodymowy pierścieniowy
Numer katalogowy 030196
GTIN/EAN: 5906301812135
Średnica
25 mm [±0,1 mm]
Średnica wewnętrzna Ø
8 mm [±0,1 mm]
Wysokość
5 mm [±0,1 mm]
Waga
16.52 g
Kierunek magnesowania
↑ osiowy
Udźwig
7.16 kg / 70.21 N
Indukcja magnetyczna
230.20 mT / 2302 Gs
Powłoka
[NiCuNi] nikiel
5.90 ZŁ z VAT / szt. + cena za transport
4.80 ZŁ netto + 23% VAT / szt.
upusty ilościowe:
Potrzebujesz więcej?
Zadzwoń już teraz
+48 888 99 98 98
albo zostaw wiadomość za pomocą
formularz kontaktowy
w sekcji kontakt.
Moc oraz budowę magnesu neodymowego zweryfikujesz u nas w
narzędziu online do obliczeń.
Zamów do 14:00, a wyślemy dziś!
Karta produktu - MP 25x8x5 / N38 - magnes neodymowy pierścieniowy
Specyfikacja / charakterystyka - MP 25x8x5 / N38 - magnes neodymowy pierścieniowy
| właściwości | wartości |
|---|---|
| Nr kat. | 030196 |
| GTIN/EAN | 5906301812135 |
| Produkcja/Dystrybucja | Dhit sp. z o.o. |
| Kraj pochodzenia | Polska / Chiny / Niemcy |
| Kod celny | 85059029 |
| Średnica | 25 mm [±0,1 mm] |
| Średnica wewnętrzna Ø | 8 mm [±0,1 mm] |
| Wysokość | 5 mm [±0,1 mm] |
| Waga | 16.52 g |
| Kierunek magnesowania | ↑ osiowy |
| Udźwig ~ ? | 7.16 kg / 70.21 N |
| Indukcja magnetyczna ~ ? | 230.20 mT / 2302 Gs |
| Powłoka | [NiCuNi] nikiel |
| Tolerancja wykonania | ±0.1 mm |
Własności magnetyczne materiału N38
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 12.2-12.6 | kGs |
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 1220-1260 | mT |
| koercja bHc ? | 10.8-11.5 | kOe |
| koercja bHc ? | 860-915 | kA/m |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 12 | kOe |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 955 | kA/m |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 36-38 | BH max MGOe |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 287-303 | BH max KJ/m |
| max. temperatura ? | ≤ 80 | °C |
Własności fizyczne spiekanych magnesów neodymowych Nd2Fe14B w temperaturze 20°C
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| Twardość Vickersa | ≥550 | Hv |
| Gęstość | ≥7.4 | g/cm3 |
| Temperatura Curie TC | 312 - 380 | °C |
| Temperatura Curie TF | 593 - 716 | °F |
| Specyficzna oporność | 150 | μΩ⋅cm |
| Siła wyginania | 250 | MPa |
| Wytrzymałość na ściskanie | 1000~1100 | MPa |
| Rozszerzenie termiczne równoległe (∥) do orientacji (M) | (3-4) x 10-6 | °C-1 |
| Rozszerzenie termiczne prostopadłe (⊥) do orientacji (M) | -(1-3) x 10-6 | °C-1 |
| Moduł Younga | 1.7 x 104 | kg/mm² |
Symulacja fizyczna magnesu - dane
Poniższe dane są bezpośredni efekt symulacji fizycznej. Wartości oparte są na algorytmach dla klasy Nd2Fe14B. Rzeczywiste osiągi mogą się różnić. Prosimy traktować te wyliczenia jako punkt odniesienia podczas planowania montażu.
Tabela 1: Udźwig statyczny prostopadły (siła vs odległość) - charakterystyka
MP 25x8x5 / N38
| Dystans (mm) | Indukcja (Gauss) / mT | Udźwig (kg/lbs/g/N) | Status ryzyka |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
5777 Gs
577.7 mT
|
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
uwaga |
| 1 mm |
5310 Gs
531.0 mT
|
6.05 kg / 13.33 lbs
6048.6 g / 59.3 N
|
uwaga |
| 2 mm |
4846 Gs
484.6 mT
|
5.04 kg / 11.10 lbs
5036.9 g / 49.4 N
|
uwaga |
| 3 mm |
4397 Gs
439.7 mT
|
4.15 kg / 9.15 lbs
4148.2 g / 40.7 N
|
uwaga |
| 5 mm |
3576 Gs
357.6 mT
|
2.74 kg / 6.05 lbs
2743.2 g / 26.9 N
|
uwaga |
| 10 mm |
2073 Gs
207.3 mT
|
0.92 kg / 2.03 lbs
921.6 g / 9.0 N
|
niskie ryzyko |
| 15 mm |
1231 Gs
123.1 mT
|
0.33 kg / 0.72 lbs
325.2 g / 3.2 N
|
niskie ryzyko |
| 20 mm |
773 Gs
77.3 mT
|
0.13 kg / 0.28 lbs
128.0 g / 1.3 N
|
niskie ryzyko |
| 30 mm |
356 Gs
35.6 mT
|
0.03 kg / 0.06 lbs
27.2 g / 0.3 N
|
niskie ryzyko |
| 50 mm |
115 Gs
11.5 mT
|
0.00 kg / 0.01 lbs
2.8 g / 0.0 N
|
niskie ryzyko |
Tabela 2: Równoległa siła zsuwania (ściana)
MP 25x8x5 / N38
| Dystans (mm) | Współczynnik tarcia | Udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0 mm | Stal (~0.2) |
1.43 kg / 3.16 lbs
1432.0 g / 14.0 N
|
| 1 mm | Stal (~0.2) |
1.21 kg / 2.67 lbs
1210.0 g / 11.9 N
|
| 2 mm | Stal (~0.2) |
1.01 kg / 2.22 lbs
1008.0 g / 9.9 N
|
| 3 mm | Stal (~0.2) |
0.83 kg / 1.83 lbs
830.0 g / 8.1 N
|
| 5 mm | Stal (~0.2) |
0.55 kg / 1.21 lbs
548.0 g / 5.4 N
|
| 10 mm | Stal (~0.2) |
0.18 kg / 0.41 lbs
184.0 g / 1.8 N
|
| 15 mm | Stal (~0.2) |
0.07 kg / 0.15 lbs
66.0 g / 0.6 N
|
| 20 mm | Stal (~0.2) |
0.03 kg / 0.06 lbs
26.0 g / 0.3 N
|
| 30 mm | Stal (~0.2) |
0.01 kg / 0.01 lbs
6.0 g / 0.1 N
|
| 50 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
Tabela 3: Siła na ścianie (ścinanie) - zachowanie na śliskim podłożu
MP 25x8x5 / N38
| Rodzaj powierzchni | Współczynnik tarcia / % Mocy | Maks. ciężar (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| Stal surowa |
µ = 0.3
30% Nominalnej Siły
|
2.15 kg / 4.74 lbs
2148.0 g / 21.1 N
|
| Stal malowana (standard) |
µ = 0.2
20% Nominalnej Siły
|
1.43 kg / 3.16 lbs
1432.0 g / 14.0 N
|
| Stal tłusta/śliska |
µ = 0.1
10% Nominalnej Siły
|
0.72 kg / 1.58 lbs
716.0 g / 7.0 N
|
| Magnes z gumą antypoślizgową |
µ = 0.5
50% Nominalnej Siły
|
3.58 kg / 7.89 lbs
3580.0 g / 35.1 N
|
Tabela 4: Efektywność materiałowa (nasycenie) - dobór blachy
MP 25x8x5 / N38
| Grubość blachy (mm) | % mocy | Realny udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0.5 mm |
|
0.72 kg / 1.58 lbs
716.0 g / 7.0 N
|
| 1 mm |
|
1.79 kg / 3.95 lbs
1790.0 g / 17.6 N
|
| 2 mm |
|
3.58 kg / 7.89 lbs
3580.0 g / 35.1 N
|
| 3 mm |
|
5.37 kg / 11.84 lbs
5370.0 g / 52.7 N
|
| 5 mm |
|
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
| 10 mm |
|
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
| 11 mm |
|
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
| 12 mm |
|
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
Tabela 5: Stabilność termiczna (zachowanie materiału) - próg odporności
MP 25x8x5 / N38
| Temp. otoczenia (°C) | Strata mocy | Pozostały udźwig (kg/lbs/g/N) | Status |
|---|---|---|---|
| 20 °C | 0.0% |
7.16 kg / 15.79 lbs
7160.0 g / 70.2 N
|
OK |
| 40 °C | -2.2% |
7.00 kg / 15.44 lbs
7002.5 g / 68.7 N
|
OK |
| 60 °C | -4.4% |
6.84 kg / 15.09 lbs
6845.0 g / 67.1 N
|
OK |
| 80 °C | -6.6% |
6.69 kg / 14.74 lbs
6687.4 g / 65.6 N
|
|
| 100 °C | -28.8% |
5.10 kg / 11.24 lbs
5097.9 g / 50.0 N
|
Tabela 6: Interakcja magnes-magnes (przyciąganie) - kolizja pól
MP 25x8x5 / N38
| Szczelina (mm) | Przyciąganie (kg/lbs) (N-S) | Siła ścinająca (kg/lbs/g/N) | Odpychanie (kg/lbs) (N-N) |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
82.42 kg / 181.72 lbs
6 082 Gs
|
12.36 kg / 27.26 lbs
12364 g / 121.3 N
|
N/A |
| 1 mm |
75.95 kg / 167.44 lbs
11 091 Gs
|
11.39 kg / 25.12 lbs
11392 g / 111.8 N
|
68.35 kg / 150.69 lbs
~0 Gs
|
| 2 mm |
69.63 kg / 153.51 lbs
10 620 Gs
|
10.44 kg / 23.03 lbs
10445 g / 102.5 N
|
62.67 kg / 138.16 lbs
~0 Gs
|
| 3 mm |
63.64 kg / 140.29 lbs
10 153 Gs
|
9.55 kg / 21.04 lbs
9545 g / 93.6 N
|
57.27 kg / 126.26 lbs
~0 Gs
|
| 5 mm |
52.69 kg / 116.16 lbs
9 238 Gs
|
7.90 kg / 17.42 lbs
7903 g / 77.5 N
|
47.42 kg / 104.54 lbs
~0 Gs
|
| 10 mm |
31.58 kg / 69.62 lbs
7 152 Gs
|
4.74 kg / 10.44 lbs
4737 g / 46.5 N
|
28.42 kg / 62.66 lbs
~0 Gs
|
| 20 mm |
10.61 kg / 23.39 lbs
4 145 Gs
|
1.59 kg / 3.51 lbs
1591 g / 15.6 N
|
9.55 kg / 21.05 lbs
~0 Gs
|
| 50 mm |
0.65 kg / 1.43 lbs
1 024 Gs
|
0.10 kg / 0.21 lbs
97 g / 1.0 N
|
0.58 kg / 1.28 lbs
~0 Gs
|
| 60 mm |
0.31 kg / 0.69 lbs
712 Gs
|
0.05 kg / 0.10 lbs
47 g / 0.5 N
|
0.28 kg / 0.62 lbs
~0 Gs
|
| 70 mm |
0.16 kg / 0.36 lbs
514 Gs
|
0.02 kg / 0.05 lbs
24 g / 0.2 N
|
0.15 kg / 0.32 lbs
~0 Gs
|
| 80 mm |
0.09 kg / 0.20 lbs
383 Gs
|
0.01 kg / 0.03 lbs
14 g / 0.1 N
|
0.08 kg / 0.18 lbs
~0 Gs
|
| 90 mm |
0.05 kg / 0.12 lbs
293 Gs
|
0.01 kg / 0.02 lbs
8 g / 0.1 N
|
0.05 kg / 0.11 lbs
~0 Gs
|
| 100 mm |
0.03 kg / 0.07 lbs
230 Gs
|
0.00 kg / 0.01 lbs
5 g / 0.0 N
|
0.03 kg / 0.06 lbs
~0 Gs
|
Tabela 7: Zagrożenia (implanty) - środki ostrożności
MP 25x8x5 / N38
| Obiekt / Urządzenie | Limit (Gauss) / mT | Bezpieczny dystans |
|---|---|---|
| Rozrusznik serca | 5 Gs (0.5 mT) | 17.0 cm |
| Implant słuchowy | 10 Gs (1.0 mT) | 13.5 cm |
| Zegarek mechaniczny | 20 Gs (2.0 mT) | 10.5 cm |
| Telefon / Smartfon | 40 Gs (4.0 mT) | 8.0 cm |
| Pilot do auta | 50 Gs (5.0 mT) | 7.5 cm |
| Karta płatnicza | 400 Gs (40.0 mT) | 3.0 cm |
| Dysk twardy HDD | 600 Gs (60.0 mT) | 2.5 cm |
Tabela 8: Dynamika (ryzyko pęknięcia) - ostrzeżenie
MP 25x8x5 / N38
| Start z (mm) | Prędkość (km/h) | Energia (J) | Przewidywany skutek |
|---|---|---|---|
| 10 mm |
22.62 km/h
(6.28 m/s)
|
0.33 J | |
| 30 mm |
36.45 km/h
(10.13 m/s)
|
0.85 J | |
| 50 mm |
46.96 km/h
(13.04 m/s)
|
1.41 J | |
| 100 mm |
66.40 km/h
(18.44 m/s)
|
2.81 J |
Tabela 9: Odporność na korozję
MP 25x8x5 / N38
| Parametr techniczny | Wartość / opis |
|---|---|
| Rodzaj powłoki | [NiCuNi] nikiel |
| Struktura warstw | Nikiel - Miedź - Nikiel |
| Grubość warstwy | 10-20 µm |
| Test mgły solnej (SST) ? | 24 h |
| Zalecane środowisko | Tylko wnętrza (sucho) |
Tabela 10: Dane konstrukcyjne (Strumień)
MP 25x8x5 / N38
| Parametr | Wartość | Jedn. SI / Opis |
|---|---|---|
| Strumień (Flux) | 24 536 Mx | 245.4 µWb |
| Współczynnik Pc | 1.03 | Wysoki (Stabilny) |
Tabela 11: Zastosowanie podwodne
MP 25x8x5 / N38
| Środowisko | Efektywny udźwig stali | Efekt |
|---|---|---|
| Powietrze (ląd) | 7.16 kg | Standard |
| Woda (dno rzeki) |
8.20 kg
(+1.04 kg zysk z wyporności)
|
+14.5% |
1. Udźwig w pionie
*Pamiętaj: Na powierzchni pionowej magnes zachowa zaledwie ułamek siły prostopadłej.
2. Nasycenie magnetyczne
*Cienka blacha (np. obudowa PC 0.5mm) znacząco redukuje siłę trzymania.
3. Spadek mocy w temperaturze
*Dla materiału N38 granica bezpieczeństwa to 80°C.
4. Krzywa odmagnesowania i punkt pracy (B-H)
wykres generowany dla współczynnika permeancji Pc (Permeance Coefficient) = 1.03
Powyższy wykres prezentuje charakterystykę magnetyczną materiału w drugim kwadrancie pętli histerezy. Czerwona linia ciągła to krzywa odmagnesowania, która pokazuje maksymalny potencjał materiału, natomiast niebieska linia przerywana to linia obciążenia zależna od kształtu magnesu. Współczynnik Pc (Permeance Coefficient), nazywany również współczynnikiem kształtu, jest bezwymiarową wielkością określającą relację geometrii magnesu do jego wewnętrznej stabilności magnetycznej. Punkt przecięcia obu linii (czarna kropka) to tzw. punkt pracy — wyznacza on realną gęstość strumienia magnetycznego, jaką magnes generuje w danej aplikacji. Im wyższa wartość Pc, tym 'smuklejszy' jest magnes (wysoki względem powierzchni) i tym wyżej znajduje się punkt pracy, co gwarantuje większą odporność na nieodwracalne rozmagnesowanie pod wpływem temperatury. Wartość 0.42 jest relatywnie niska (typowo dla magnesów płaskich), co oznacza, że punkt pracy znajduje się blisko 'kolana' krzywej — przy pracy w temperaturach zbliżonych do maksymalnej należy liczyć się z możliwością osłabienia siły magnesu.
Analiza pierwiastkowa
| żelazo (Fe) | 64% – 68% |
| neodym (Nd) | 29% – 32% |
| bor (B) | 1.1% – 1.2% |
| dysproz (Dy) | 0.5% – 2.0% |
| powłoka (Ni-Cu-Ni) | < 0.05% |
Zrównoważony rozwój
| recyklowalność (EoL) | 100% |
| surowce z recyklingu | ~10% (pre-cons) |
| ślad węglowy | low / zredukowany |
| kod odpadu (EWC) | 16 02 16 |
Zobacz też inne propozycje
Wady oraz zalety magnesów z neodymu Nd2Fe14B.
Korzyści
- Długowieczność to ich atut – nawet po 10 lat spadek siły magnetycznej wynosi jedynie ~1% (wg testów).
- Zewnętrzne pola magnetyczne nie powodują ich szybkiego rozmagnesowania – posiadają dużą zdolność koercji.
- Łączą moc z estetyką – poprzez niklowanie lub złocenie ich powierzchnia jest refleksyjna i wygląda estetycznie.
- Cechują się bardzo wysoką gęstością pola na powierzchni, co zapewnia mocne przyciąganie nawet małych elementów.
- Dzięki zaawansowanej technologii funkcjonują w temperaturach sięgających 230°C, zachowując swoje właściwości.
- Opcja produkcji złożonych kształtów sprawia, że są idealne do nietypowych zastosowań.
- Występują wszędzie tam, gdzie liczy się precyzja: w automatyce, medycynie oraz przemyśle komputerowym.
- Idealny stosunek wielkości do siły – są małe, ale bardzo silne, co pozwala na ich montaż w precyzyjnych mechanizmach.
Wady
- Uwaga na uszkodzenia mechaniczne – bez zabezpieczenia mogą pękać przy upadku na twarde podłoże.
- Standardowe magnesy tracą moc powyżej 80°C. Jeśli potrzebujesz pracy w wyższych temperaturach, wybierz serię [AH] (odporną do 230°C).
- Nie lubią wody – szybko rdzewieją. Jeśli planujesz montaż na dworze, najlepszą opcją są magnesy w plastikowej osłonie.
- Magnesy ciężko się obrabia – do montażu śrubowego przeznaczone są specjalne uchwyty magnetyczne z wbudowanym gwintem.
- Ryzyko połknięcia – małe elementy są groźne dla najmłodszych. Połknięcie kilku sztuk grozi operacją. Dodatkowo mogą zakłócać badania (np. rezonans).
- Za jakość trzeba płacić – magnesy neodymowe są droższe od ceramicznych, co wpływa na ekonomię rozwiązania.
Charakterystyka udźwigu
Siła oderwania magnesu w optymalnych warunkach – co się na to składa?
- przy użyciu blachy ze stali niskowęglowej, zapewniającej pełne nasycenie magnetyczne
- której wymiar poprzeczny wynosi ok. 10 mm
- z powierzchnią oczyszczoną i gładką
- przy bezpośrednim styku (brak farby)
- dla siły przyłożonej pod kątem prostym (na odrywanie, nie zsuwanie)
- w temp. ok. 20°C
Wpływ czynników na nośność magnesu w praktyce
- Szczelina między powierzchniami – każdy milimetr dystansu (spowodowany np. okleiną lub brudem) zmniejsza efektywność magnesu, często o połowę przy zaledwie 0,5 mm.
- Kierunek siły – należy wiedzieć, że magnes ma największą siłę prostopadle. Przy zsuwaniu w dół, udźwig spada drastycznie, często do poziomu 20-30% wartości nominalnej.
- Grubość podłoża – aby wykorzystać 100% mocy, stal musi być odpowiednio gruba. Blacha "papierowa" ogranicza siłę przyciągania (magnes „przebija” ją na wylot).
- Skład materiału – nie każda stal przyciąga się identycznie. Dodatki stopowe osłabiają efekt przyciągania.
- Struktura powierzchni – im gładsza i bardziej polerowana powierzchnia, tym większa strefa kontaktu i wyższy udźwig. Nierówności działają jak mikroszczeliny.
- Otoczenie termiczne – podgrzanie magnesu skutkuje osłabieniem indukcji. Należy pamiętać o limit termiczny dla danego modelu.
Udźwig określano z wykorzystaniem gładkiej blachy o optymalnej grubości (min. 20 mm), przy prostopadłym działaniu siły odrywającej, natomiast przy próbie przesunięcia magnesu siła trzymania jest mniejsza nawet 75%. Ponadto, nawet minimalna przerwa pomiędzy magnesem, a blachą obniża udźwig.
Środki ostrożności podczas pracy z magnesami neodymowymi
Uwaga: zadławienie
Te produkty magnetyczne nie służą do zabawy. Połknięcie dwóch lub więcej magnesów może skutkować ich złączeniem się w jelitach, co stanowi śmiertelne niebezpieczeństwo i wiąże się z koniecznością natychmiastowej operacji.
Maksymalna temperatura
Kontroluj ciepło. Ekspozycja magnesu na wysoką temperaturę trwale osłabi jego domenę magnetyczną i udźwig.
Siła neodymu
Bądź ostrożny. Magnesy neodymowe działają z dużej odległości i zwierają z impetem, często gwałtowniej niż zdążysz zareagować.
Alergia na nikiel
Ostrzeżenie dla alergików: powłoka Ni-Cu-Ni zawiera nikiel. W przypadku pojawienia się świądu lub podrażnienia, należy natychmiast zakończyć pracę z magnesami i zabezpieczyć dłonie.
Kruchość materiału
Magnesy neodymowe to spiek proszkowy, co oznacza, że są bardzo kruche. Zderzenie dwóch magnesów spowoduje ich rozkruszenie na drobne kawałki.
Niebezpieczeństwo dla rozruszników
Ostrzeżenie medyczne: Magnesy neodymowe mogą dezaktywować stymulatory i defibrylatory. Nie zbliżaj się, jeśli posiadasz implanty elektroniczne.
Siła zgniatająca
Szukając <strong>magnesów walcowych o dużym udźwigu</strong> lub profesjonalnych uchwytów o mocy 200 kg i więcej, musisz uważać na dłonie. Duże magnesy neodymowe przyciągają się do siebie z siłą kilkuset kilogramów. Jeśli Twoja dłoń znajdzie się między nimi lub między magnesem a stalą, może dojść do zmiażdżenia, złamania kości lub powstania bolesnych krwiaków. Przy pracy z dużymi <strong>magnesami płytkowymi do montażu</strong> konstrukcji, zawsze używaj grubych rękawic ochronnych i nigdy nie testuj ich siły na własnym ciele.
Nie wierć w magnesach
Nie wierć w magnesach neodymowych domowymi sposobami! Powstający wiór i pył są skrajnie łatwopalne (samozapłonowe) i toksyczne. Jeśli szukasz <strong>kątowników magnetycznych do precyzyjnego spawania</strong> w warsztacie, pamiętaj, aby nie przegrzewać samego magnesu (temperatura powyżej 80°C trwale i nieodwracalnie niszczy moc standardowego neodymu). Jeśli potrzebujesz otworu montażowego, nie próbuj go wiercić – zawsze kupuj gotowe, dedykowane <a href="/produkty/uchwyty/przelotowe/">magnesy pod wkręt</a> produkowane bezpieczną metodą spiekania z formy.
Wpływ na smartfony
Pamiętaj: magnesy neodymowe generują pole, które dezorientują systemy nawigacji. Utrzymuj bezpieczny dystans od telefonu, tabletu i nawigacji.
Nie zbliżaj do komputera
Ekstremalne pole magnetyczne może zniszczyć zapis na kartach kredytowych, nośnikach HDD i innych pamięciach. Zachowaj odstęp min. 10 cm.
