MPL 15x15x5 / N38 - magnes neodymowy płytkowy
magnes neodymowy płytkowy
Numer katalogowy 020120
GTIN/EAN: 5906301811268
- Długość
- 15 mm [±0,1 mm]
- Szerokość
- 15 mm [±0,1 mm]
- Wysokość
- 5 mm [±0,1 mm]
- Waga
- 8.44 g
- Kierunek magnesowania
- ↑ osiowy
- Powłoka
- [NiCuNi] nikiel
4.03 zł z VAT / szt. + cena za transport
3.28 zł netto + 23% VAT / szt.
upusty ilościowe:
Potrzebujesz więcej?Raport inżynierski tego magnesu
Pełna analiza w PDF: siła oderwania i ścinania, wpływ odległości, temperatury i grubości blachy, bezpieczne odległości BHP oraz krzywa demagnetyzacji.
Skontaktuj się z nami telefonicznie
+48 888 99 98 98
lub pisz przez
formularz zgłoszeniowy
w sekcji kontakt.
Siłę i formę magnesów neodymowych zobaczysz u nas w
narzędziu online do obliczeń.
Realizacja tego samego dnia przy zamówieniu do 14:00.
Specyfikacja techniczna - MPL 15x15x5 / N38 - magnes neodymowy płytkowy
Specyfikacja / charakterystyka - MPL 15x15x5 / N38 - magnes neodymowy płytkowy
| właściwości | wartości |
|---|---|
| Nr kat. | 020120 |
| GTIN/EAN | 5906301811268 |
| Produkcja/Dystrybucja | Dhit sp. z o.o. |
| Kraj pochodzenia | Polska / Chiny / Niemcy |
| Kod celny | 85059029 |
| Długość | 15 mm [±0,1 mm] |
| Szerokość | 15 mm [±0,1 mm] |
| Wysokość | 5 mm [±0,1 mm] |
| Waga | 8.44 g |
| Kierunek magnesowania | ↑ osiowy |
| Udźwig ~ ? | 5.87 kg / 57.62 N |
| Indukcja magnetyczna ~ ? | 318.00 mT / 3180 Gs |
| Powłoka | [NiCuNi] nikiel |
| Tolerancja wykonania | ±0.1 mm |
Własności magnetyczne materiału N38
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 12.2-12.6 | kGs |
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 1220-1260 | mT |
| koercja bHc ? | 10.8-11.5 | kOe |
| koercja bHc ? | 860-915 | kA/m |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 12 | kOe |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 955 | kA/m |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 36-38 | BH max MGOe |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 287-303 | BH max KJ/m |
| max. temperatura ? | ≤ 80 | °C |
Własności fizyczne spiekanych magnesów neodymowych Nd2Fe14B w temperaturze 20°C
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| Twardość Vickersa | ≥550 | Hv |
| Gęstość | ≥7.4 | g/cm3 |
| Temperatura Curie TC | 312 - 380 | °C |
| Temperatura Curie TF | 593 - 716 | °F |
| Specyficzna oporność | 150 | μΩ⋅cm |
| Siła wyginania | 250 | MPa |
| Wytrzymałość na ściskanie | 1000~1100 | MPa |
| Rozszerzenie termiczne równoległe (∥) do orientacji (M) | (3-4) x 10-6 | °C-1 |
| Rozszerzenie termiczne prostopadłe (⊥) do orientacji (M) | -(1-3) x 10-6 | °C-1 |
| Moduł Younga | 1.7 x 104 | kg/mm² |
Symulacja inżynierska magnesu - raport
Poniższe wartości są bezpośredni efekt analizy fizycznej. Wyniki oparte są na modelach dla materiału Nd2Fe14B. Realne parametry mogą różnić się od wartości teoretycznych. Prosimy traktować te dane jako punkt odniesienia dla projektantów.
Tabela 1: Udźwig statyczny prostopadły (udźwig vs dystans) - wykres oddziaływania
MPL 15x15x5 / N38
| Dystans (mm) | Indukcja (Gauss) / mT | Udźwig (kg/lbs/g/N) | Status ryzyka |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
3179 Gs
317.9 mT
|
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
uwaga |
| 1 mm |
2873 Gs
287.3 mT
|
4.79 kg / 10.57 lbs
4794.1 g / 47.0 N
|
uwaga |
| 2 mm |
2528 Gs
252.8 mT
|
3.71 kg / 8.18 lbs
3712.5 g / 36.4 N
|
uwaga |
| 3 mm |
2181 Gs
218.1 mT
|
2.76 kg / 6.09 lbs
2763.0 g / 27.1 N
|
uwaga |
| 5 mm |
1565 Gs
156.5 mT
|
1.42 kg / 3.14 lbs
1422.0 g / 13.9 N
|
bezpieczny |
| 10 mm |
659 Gs
65.9 mT
|
0.25 kg / 0.56 lbs
252.1 g / 2.5 N
|
bezpieczny |
| 15 mm |
307 Gs
30.7 mT
|
0.05 kg / 0.12 lbs
54.7 g / 0.5 N
|
bezpieczny |
| 20 mm |
162 Gs
16.2 mT
|
0.02 kg / 0.03 lbs
15.2 g / 0.1 N
|
bezpieczny |
| 30 mm |
59 Gs
5.9 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
2.0 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
| 50 mm |
15 Gs
1.5 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.1 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
Tabela 2: Siła równoległa obsunięcia (ściana)
MPL 15x15x5 / N38
| Dystans (mm) | Współczynnik tarcia | Udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0 mm | Stal (~0.2) |
1.17 kg / 2.59 lbs
1174.0 g / 11.5 N
|
| 1 mm | Stal (~0.2) |
0.96 kg / 2.11 lbs
958.0 g / 9.4 N
|
| 2 mm | Stal (~0.2) |
0.74 kg / 1.64 lbs
742.0 g / 7.3 N
|
| 3 mm | Stal (~0.2) |
0.55 kg / 1.22 lbs
552.0 g / 5.4 N
|
| 5 mm | Stal (~0.2) |
0.28 kg / 0.63 lbs
284.0 g / 2.8 N
|
| 10 mm | Stal (~0.2) |
0.05 kg / 0.11 lbs
50.0 g / 0.5 N
|
| 15 mm | Stal (~0.2) |
0.01 kg / 0.02 lbs
10.0 g / 0.1 N
|
| 20 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.01 lbs
4.0 g / 0.0 N
|
| 30 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
| 50 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
Tabela 3: Montaż pionowy (poślizg) - udźwig wertykalny
MPL 15x15x5 / N38
| Rodzaj powierzchni | Współczynnik tarcia / % Mocy | Maks. ciężar (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| Stal surowa |
µ = 0.3
30% Nominalnej Siły
|
1.76 kg / 3.88 lbs
1761.0 g / 17.3 N
|
| Stal malowana (standard) |
µ = 0.2
20% Nominalnej Siły
|
1.17 kg / 2.59 lbs
1174.0 g / 11.5 N
|
| Stal tłusta/śliska |
µ = 0.1
10% Nominalnej Siły
|
0.59 kg / 1.29 lbs
587.0 g / 5.8 N
|
| Magnes z gumą antypoślizgową |
µ = 0.5
50% Nominalnej Siły
|
2.94 kg / 6.47 lbs
2935.0 g / 28.8 N
|
Tabela 4: Grubość stali (nasycenie) - straty mocy
MPL 15x15x5 / N38
| Grubość blachy (mm) | % mocy | Realny udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0.5 mm |
|
0.59 kg / 1.29 lbs
587.0 g / 5.8 N
|
| 1 mm |
|
1.47 kg / 3.24 lbs
1467.5 g / 14.4 N
|
| 2 mm |
|
2.94 kg / 6.47 lbs
2935.0 g / 28.8 N
|
| 3 mm |
|
4.40 kg / 9.71 lbs
4402.5 g / 43.2 N
|
| 5 mm |
|
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
| 10 mm |
|
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
| 11 mm |
|
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
| 12 mm |
|
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
Tabela 5: Stabilność termiczna (stabilność) - spadek mocy
MPL 15x15x5 / N38
| Temp. otoczenia (°C) | Strata mocy | Pozostały udźwig (kg/lbs/g/N) | Status |
|---|---|---|---|
| 20 °C | 0.0% |
5.87 kg / 12.94 lbs
5870.0 g / 57.6 N
|
OK |
| 40 °C | -2.2% |
5.74 kg / 12.66 lbs
5740.9 g / 56.3 N
|
OK |
| 60 °C | -4.4% |
5.61 kg / 12.37 lbs
5611.7 g / 55.1 N
|
|
| 80 °C | -6.6% |
5.48 kg / 12.09 lbs
5482.6 g / 53.8 N
|
|
| 100 °C | -28.8% |
4.18 kg / 9.21 lbs
4179.4 g / 41.0 N
|
Tabela 6: Dwa magnesy (przyciąganie) - siły w układzie
MPL 15x15x5 / N38
| Szczelina (mm) | Przyciąganie (kg/lbs) (N-S) | Opór ścinania (kg/lbs/g/N) | Odpychanie (kg/lbs) (N-N) |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
14.02 kg / 30.90 lbs
4 741 Gs
|
2.10 kg / 4.64 lbs
2103 g / 20.6 N
|
N/A |
| 1 mm |
12.77 kg / 28.15 lbs
6 068 Gs
|
1.92 kg / 4.22 lbs
1916 g / 18.8 N
|
11.49 kg / 25.34 lbs
~0 Gs
|
| 2 mm |
11.45 kg / 25.24 lbs
5 746 Gs
|
1.72 kg / 3.79 lbs
1717 g / 16.8 N
|
10.30 kg / 22.72 lbs
~0 Gs
|
| 3 mm |
10.13 kg / 22.34 lbs
5 405 Gs
|
1.52 kg / 3.35 lbs
1520 g / 14.9 N
|
9.12 kg / 20.10 lbs
~0 Gs
|
| 5 mm |
7.68 kg / 16.93 lbs
4 706 Gs
|
1.15 kg / 2.54 lbs
1152 g / 11.3 N
|
6.91 kg / 15.24 lbs
~0 Gs
|
| 10 mm |
3.40 kg / 7.49 lbs
3 129 Gs
|
0.51 kg / 1.12 lbs
509 g / 5.0 N
|
3.06 kg / 6.74 lbs
~0 Gs
|
| 20 mm |
0.60 kg / 1.33 lbs
1 318 Gs
|
0.09 kg / 0.20 lbs
90 g / 0.9 N
|
0.54 kg / 1.19 lbs
~0 Gs
|
| 50 mm |
0.01 kg / 0.03 lbs
188 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
2 g / 0.0 N
|
0.01 kg / 0.02 lbs
~0 Gs
|
| 60 mm |
0.00 kg / 0.01 lbs
118 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
1 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 70 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
79 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 80 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
55 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 90 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
40 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 100 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
30 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
Tabela 7: Strefy ochronne (elektronika) - ostrzeżenia
MPL 15x15x5 / N38
| Obiekt / Urządzenie | Limit (Gauss) / mT | Bezpieczny dystans |
|---|---|---|
| Rozrusznik serca | 5 Gs (0.5 mT) | 7.5 cm |
| Implant słuchowy | 10 Gs (1.0 mT) | 6.0 cm |
| Zegarek mechaniczny | 20 Gs (2.0 mT) | 4.5 cm |
| Telefon / Smartfon | 40 Gs (4.0 mT) | 3.5 cm |
| Immobilizer | 50 Gs (5.0 mT) | 3.5 cm |
| Karta płatnicza | 400 Gs (40.0 mT) | 1.5 cm |
| Dysk twardy HDD | 600 Gs (60.0 mT) | 1.5 cm |
Tabela 8: Dynamika (energia kinetyczna) - skutki zderzenia
MPL 15x15x5 / N38
| Start z (mm) | Prędkość (km/h) | Energia (J) | Przewidywany skutek |
|---|---|---|---|
| 10 mm |
24.70 km/h
(6.86 m/s)
|
0.20 J | |
| 30 mm |
25.21 km/h
(7.00 m/s)
|
0.21 J | |
| 50 mm |
25.22 km/h
(7.00 m/s)
|
0.21 J | |
| 100 mm |
25.22 km/h
(7.01 m/s)
|
0.21 J |
Tabela 9: Trwałość powłoki antykorozyjnej
MPL 15x15x5 / N38
| Parametr techniczny | Wartość / opis |
|---|---|
| Rodzaj powłoki | [NiCuNi] nikiel |
| Struktura warstw | Nikiel - Miedź - Nikiel |
| Grubość warstwy | 10-20 µm |
| Test mgły solnej (SST) ? | 24 h |
| Zalecane środowisko | Tylko wnętrza (sucho) |
Tabela 10: Dane elektryczne (Strumień)
MPL 15x15x5 / N38
| Parametr | Wartość | Jedn. SI / Opis |
|---|---|---|
| Strumień (Flux) | 7 651 Mx | 76.5 µWb |
| Współczynnik Pc | 0.40 | Niski (Płaski) |
Tabela 11: Praca w wodzie (Magnet Fishing)
MPL 15x15x5 / N38
| Środowisko | Efektywny udźwig stali | Efekt |
|---|---|---|
| Powietrze (ląd) | 5.87 kg | Standard |
| Woda (dno rzeki) |
6.72 kg
(+0.85 kg zysk z wyporności)
|
+14.5% |
1. Siła zsuwająca
*Uwaga: Na powierzchni pionowej magnes zachowa jedynie ok. 20-30% nominalnego udźwigu.
2. Efektywność, a grubość stali
*Zbyt cienki metal (np. obudowa PC 0.5mm) drastycznie redukuje udźwig magnesu.
3. Spadek mocy w temperaturze
*W klasie N38 granica bezpieczeństwa to 80°C.
4. Krzywa odmagnesowania i punkt pracy (B-H)
wykres generowany dla współczynnika permeancji Pc (Permeance Coefficient) = 0.40
Niniejsza symulacja obrazuje stabilność magnetyczną wybranego magnesu w konkretnych warunkach geometrycznych. Czerwona linia ciągła to krzywa odmagnesowania, która pokazuje maksymalny potencjał materiału, natomiast niebieska linia przerywana to linia obciążenia zależna od kształtu magnesu. Współczynnik Pc (Permeance Coefficient), nazywany również współczynnikiem kształtu, jest bezwymiarową wielkością określającą relację geometrii magnesu do jego wewnętrznej stabilności magnetycznej. Punkt przecięcia obu linii (czarna kropka) to tzw. punkt pracy — wyznacza on realną gęstość strumienia magnetycznego, jaką magnes generuje w danej aplikacji. Im wyższa wartość Pc, tym 'smuklejszy' jest magnes (wysoki względem powierzchni) i tym wyżej znajduje się punkt pracy, co gwarantuje większą odporność na nieodwracalne rozmagnesowanie pod wpływem temperatury. Wartość 0.42 jest relatywnie niska (typowo dla magnesów płaskich), co oznacza, że punkt pracy znajduje się blisko 'kolana' krzywej — przy pracy w temperaturach zbliżonych do maksymalnej należy liczyć się z możliwością osłabienia siły magnesu.
Specyfikacja materiałowa
| żelazo (Fe) | 64% – 68% |
| neodym (Nd) | 29% – 32% |
| bor (B) | 1.1% – 1.2% |
| dysproz (Dy) | 0.5% – 2.0% |
| powłoka (Ni-Cu-Ni) | < 0.05% |
Dane środowiskowe
| recyklowalność (EoL) | 100% |
| surowce z recyklingu | ~10% (pre-cons) |
| ślad węglowy | low / zredukowany |
| kod odpadu (EWC) | 16 02 16 |
Inne oferty
Zalety oraz wady magnesów neodymowych Nd2Fe14B.
Zalety
- Cechują się stabilnością – przez okres ok. 10 lat gubią nie więcej niż ~1% swojej mocy (wg danych).
- Są stabilne magnetycznie, gdyż wykazują potężną odporność na pola rozmagnesowujące.
- Powłoka ochronna (np. niklowa) zapewnia im atrakcyjny wygląd, co podnosi ich walory wizualne.
- Indukcja magnetyczna na powierzchni tych magnesów jest bardzo wysoka, co czyni je najwydajniejszymi w swojej klasie.
- Odpowiedni skład sprawia, że są odporne na wysokie temperatury (zależnie od kształtu, nawet do 230°C).
- Można je precyzyjnie obrabiać do specyficznych wymiarów, co ułatwia ich adaptację w przemyśle.
- Występują wszędzie tam, gdzie liczy się precyzja: w napędach, rezonansach oraz systemach IT.
- Dzięki kompaktowości, nie wymagają dużej przestrzeni, a jednocześnie zapewniają silne pole.
Ograniczenia
- Należy uważać na wstrząsy – materiał jest kruchy i grozi pęknięciem. Zabezpieczenie w postaci obudowy jest kluczowa.
- Ograniczenia termiczne – dla zwykłych magnesów limit to 80°C. W gorącym środowisku (do 230°C) należy używać modele z oznaczeniem [AH].
- Wilgoć powoduje korozję w kontakcie z wodą. Na zewnątrz zalecamy użycie magnesów hermetycznych (np. w gumie).
- Obróbka jest trudna – wiercenie otworów w samym magnesie jest ryzykowne. Zalecamy gotowe uchwyty magnetyczne (magnes w obudowie).
- Ryzyko połknięcia – małe elementy są groźne dla dzieci. Połknięcie kilku sztuk grozi poważnymi obrażeniami. Dodatkowo mogą utrudniać badania (np. rezonans).
- Cena – są droższe niż magnesy ferrytowe, co przy produkcji masowej może być barierą.
Parametry udźwigu
Maksymalna moc trzymania magnesu – co ma na to wpływ?
- na podłożu wykonanej ze stali miękkiej, optymalnie przewodzącej strumień magnetyczny
- posiadającej grubość minimum 10 mm dla pełnego zamknięcia strumienia
- z powierzchnią wolną od rys
- bez żadnej szczeliny pomiędzy magnesem a stalą
- dla siły działającej pod kątem prostym (na odrywanie, nie zsuwanie)
- przy temperaturze otoczenia pokojowej
Wpływ czynników na nośność magnesu w praktyce
- Szczelina – występowanie jakiejkolwiek warstwy (rdza, taśma, powietrze) działa jak izolator, co redukuje udźwig lawinowo (nawet o 50% przy 0,5 mm).
- Sposób obciążenia – deklarowany udźwig dotyczy ciągnięcia w pionie. Przy próbie przesunięcia, magnes trzyma znacznie mniejszą moc (często ok. 20-30% siły maksymalnej).
- Grubość ścianki – cienki materiał nie pozwala na pełne wykorzystanie magnesu. Część pola magnetycznego przenika na wylot, zamiast zamienić się w udźwig.
- Gatunek stali – najlepszym wyborem jest stal o wysokiej przenikalności. Stale hartowane mogą mieć gorsze właściwości magnetyczne.
- Wykończenie powierzchni – pełny kontakt uzyskamy tylko na wypolerowanej stali. Chropowata faktura tworzą poduszki powietrzne, osłabiając magnes.
- Czynnik termiczny – gorące środowisko osłabia pole magnetyczne. Przekroczenie temperatury granicznej może trwale rozmagnesować magnes.
Pomiar udźwigu realizowano na gładkiej blaszce o odpowiedniej grubości, przy prostopadłym działaniu siły, natomiast przy działaniu siły na zsuwanie siła trzymania jest mniejsza nawet 5 razy. Co więcej, nawet drobny odstęp pomiędzy powierzchnią magnesu, a blachą zmniejsza nośność.
Zasady BHP dla użytkowników magnesów
Chronić przed dziećmi
Magnesy neodymowe nie służą do zabawy. Inhalacja kilku magnesów może doprowadzić do ich zaciśnięciem jelit, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej operacji.
Maksymalna temperatura
Typowe magnesy neodymowe (klasa N) tracą właściwości po przekroczeniu temperatury 80°C. Strata siły jest trwała i nieodwracalna.
Ostrzeżenie dla alergików
Powszechnie wiadomo, że nikiel (typowe wykończenie magnesów) jest częstą przyczyną uczuleń. Jeśli Twoja skóra źle reaguje na metale, wystrzegaj się bezpośredniego dotyku lub zakup magnesy powlekane tworzywem.
Siła neodymu
Przed użyciem, przeczytaj instrukcję. Niekontrolowane przyciągnięcie może zniszczyć magnes lub zranić dłoń. Myśl o krok do przodu.
Rozprysk materiału
Spieki NdFeB to spiek proszkowy, co oznacza, że są podatne na pęknięcia. Gwałtowne złączenie dwóch magnesów wywoła ich rozkruszenie na drobne kawałki.
Nie zbliżaj do komputera
Ekstremalne oddziaływanie może skasować dane na kartach kredytowych, nośnikach HDD i innych pamięciach. Trzymaj dystans min. 10 cm.
Elektronika precyzyjna
Intensywne promieniowanie magnetyczne wpływa negatywnie na działanie czujników w telefonach i urządzeniach lokalizacyjnych. Trzymaj z dala magnesów od telefonu, aby uniknąć awarii czujników.
Niebezpieczeństwo przytrzaśnięcia
Szukając magnesów walcowych o dużym udźwigu lub profesjonalnych uchwytów o mocy 200 kg i więcej, musisz uważać na dłonie. Duże magnesy neodymowe przyciągają się do siebie z siłą kilkuset kilogramów. Jeśli Twoja dłoń znajdzie się między nimi lub między magnesem a stalą, może dojść do zmiażdżenia, złamania kości lub powstania bolesnych krwiaków. Przy pracy z dużymi magnesami płytkowymi do montażu konstrukcji, zawsze używaj grubych rękawic ochronnych i nigdy nie testuj ich siły na własnym ciele.
Nie wierć w magnesach
Nie wierć w magnesach neodymowych domowymi sposobami! Powstający wiór i pył są skrajnie łatwopalne (samozapłonowe) i toksyczne. Jeśli szukasz kątowników magnetycznych do precyzyjnego spawania w warsztacie, pamiętaj, aby nie przegrzewać samego magnesu (temperatura powyżej 80°C trwale i nieodwracalnie niszczy moc standardowego neodymu). Jeśli potrzebujesz otworu montażowego, nie próbuj go wiercić – zawsze kupuj gotowe, dedykowane magnesy pod wkręt produkowane bezpieczną metodą spiekania z formy.
Ostrzeżenie dla sercowców
Zagrożenie życia: Magnesy neodymowe mogą dezaktywować stymulatory i defibrylatory. Nie zbliżaj się, jeśli posiadasz urządzenia wspomagające.
