MW 14x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
magnes neodymowy walcowy
Numer katalogowy 010025
GTIN/EAN: 5906301810247
Średnica Ø
14 mm [±0,1 mm]
Wysokość
3 mm [±0,1 mm]
Waga
3.46 g
Kierunek magnesowania
↑ osiowy
Udźwig
2.76 kg / 27.06 N
Indukcja magnetyczna
244.11 mT / 2441 Gs
Powłoka
[NiCuNi] nikiel
1.845 ZŁ z VAT / szt. + cena za transport
1.500 ZŁ netto + 23% VAT / szt.
upusty ilościowe:
Potrzebujesz więcej?Raport inżynierski tego magnesu
Pełna analiza w PDF: siła oderwania i ścinania, wpływ odległości, temperatury i grubości blachy, bezpieczne odległości BHP oraz krzywa demagnetyzacji.
Zadzwoń do nas
+48 22 499 98 98
ewentualnie pisz przez
formularz kontaktowy
w sekcji kontakt.
Właściwości oraz wygląd magnesu neodymowego skontrolujesz dzięki naszemu
kalkulatorze masy magnetycznej.
Realizacja tego samego dnia przy zamówieniu do 14:00.
Szczegółowa specyfikacja MW 14x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
Specyfikacja / charakterystyka - MW 14x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
| właściwości | wartości |
|---|---|
| Nr kat. | 010025 |
| GTIN/EAN | 5906301810247 |
| Produkcja/Dystrybucja | Dhit sp. z o.o. |
| Kraj pochodzenia | Polska / Chiny / Niemcy |
| Kod celny | 85059029 |
| Średnica Ø | 14 mm [±0,1 mm] |
| Wysokość | 3 mm [±0,1 mm] |
| Waga | 3.46 g |
| Kierunek magnesowania | ↑ osiowy |
| Udźwig ~ ? | 2.76 kg / 27.06 N |
| Indukcja magnetyczna ~ ? | 244.11 mT / 2441 Gs |
| Powłoka | [NiCuNi] nikiel |
| Tolerancja wykonania | ±0.1 mm |
Własności magnetyczne materiału N38
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 12.2-12.6 | kGs |
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 1220-1260 | mT |
| koercja bHc ? | 10.8-11.5 | kOe |
| koercja bHc ? | 860-915 | kA/m |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 12 | kOe |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 955 | kA/m |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 36-38 | BH max MGOe |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 287-303 | BH max KJ/m |
| max. temperatura ? | ≤ 80 | °C |
Własności fizyczne spiekanych magnesów neodymowych Nd2Fe14B w temperaturze 20°C
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| Twardość Vickersa | ≥550 | Hv |
| Gęstość | ≥7.4 | g/cm3 |
| Temperatura Curie TC | 312 - 380 | °C |
| Temperatura Curie TF | 593 - 716 | °F |
| Specyficzna oporność | 150 | μΩ⋅cm |
| Siła wyginania | 250 | MPa |
| Wytrzymałość na ściskanie | 1000~1100 | MPa |
| Rozszerzenie termiczne równoległe (∥) do orientacji (M) | (3-4) x 10-6 | °C-1 |
| Rozszerzenie termiczne prostopadłe (⊥) do orientacji (M) | -(1-3) x 10-6 | °C-1 |
| Moduł Younga | 1.7 x 104 | kg/mm² |
Symulacja techniczna magnesu - parametry techniczne
Poniższe informacje stanowią wynik kalkulacji matematycznej. Wyniki zostały wyliczone na modelach dla materiału Nd2Fe14B. Rzeczywiste osiągi mogą nieznacznie się różnić. Traktuj te dane jako pomoc pomocniczą przy projektowaniu systemów.
Tabela 1: Udźwig statyczny prostopadły (siła vs odległość) - wykres oddziaływania
MW 14x3 / N38
| Dystans (mm) | Indukcja (Gauss) / mT | Udźwig (kg/lbs/g/N) | Status ryzyka |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
2440 Gs
244.0 mT
|
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
uwaga |
| 1 mm |
2199 Gs
219.9 mT
|
2.24 kg / 4.94 lbs
2241.6 g / 22.0 N
|
uwaga |
| 2 mm |
1900 Gs
190.0 mT
|
1.67 kg / 3.69 lbs
1673.8 g / 16.4 N
|
słaby uchwyt |
| 3 mm |
1593 Gs
159.3 mT
|
1.18 kg / 2.59 lbs
1175.5 g / 11.5 N
|
słaby uchwyt |
| 5 mm |
1062 Gs
106.2 mT
|
0.52 kg / 1.15 lbs
523.0 g / 5.1 N
|
słaby uchwyt |
| 10 mm |
380 Gs
38.0 mT
|
0.07 kg / 0.15 lbs
66.8 g / 0.7 N
|
słaby uchwyt |
| 15 mm |
160 Gs
16.0 mT
|
0.01 kg / 0.03 lbs
11.9 g / 0.1 N
|
słaby uchwyt |
| 20 mm |
79 Gs
7.9 mT
|
0.00 kg / 0.01 lbs
2.9 g / 0.0 N
|
słaby uchwyt |
| 30 mm |
27 Gs
2.7 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.3 g / 0.0 N
|
słaby uchwyt |
| 50 mm |
7 Gs
0.7 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
słaby uchwyt |
Tabela 2: Równoległa siła obsunięcia (ściana)
MW 14x3 / N38
| Dystans (mm) | Współczynnik tarcia | Udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0 mm | Stal (~0.2) |
0.55 kg / 1.22 lbs
552.0 g / 5.4 N
|
| 1 mm | Stal (~0.2) |
0.45 kg / 0.99 lbs
448.0 g / 4.4 N
|
| 2 mm | Stal (~0.2) |
0.33 kg / 0.74 lbs
334.0 g / 3.3 N
|
| 3 mm | Stal (~0.2) |
0.24 kg / 0.52 lbs
236.0 g / 2.3 N
|
| 5 mm | Stal (~0.2) |
0.10 kg / 0.23 lbs
104.0 g / 1.0 N
|
| 10 mm | Stal (~0.2) |
0.01 kg / 0.03 lbs
14.0 g / 0.1 N
|
| 15 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
2.0 g / 0.0 N
|
| 20 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
| 30 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
| 50 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
Tabela 3: Siła na ścianie (ścinanie) - udźwig wertykalny
MW 14x3 / N38
| Rodzaj powierzchni | Współczynnik tarcia / % Mocy | Maks. ciężar (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| Stal surowa |
µ = 0.3
30% Nominalnej Siły
|
0.83 kg / 1.83 lbs
828.0 g / 8.1 N
|
| Stal malowana (standard) |
µ = 0.2
20% Nominalnej Siły
|
0.55 kg / 1.22 lbs
552.0 g / 5.4 N
|
| Stal tłusta/śliska |
µ = 0.1
10% Nominalnej Siły
|
0.28 kg / 0.61 lbs
276.0 g / 2.7 N
|
| Magnes z gumą antypoślizgową |
µ = 0.5
50% Nominalnej Siły
|
1.38 kg / 3.04 lbs
1380.0 g / 13.5 N
|
Tabela 4: Grubość stali (wpływ podłoża) - straty mocy
MW 14x3 / N38
| Grubość blachy (mm) | % mocy | Realny udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0.5 mm |
|
0.28 kg / 0.61 lbs
276.0 g / 2.7 N
|
| 1 mm |
|
0.69 kg / 1.52 lbs
690.0 g / 6.8 N
|
| 2 mm |
|
1.38 kg / 3.04 lbs
1380.0 g / 13.5 N
|
| 3 mm |
|
2.07 kg / 4.56 lbs
2070.0 g / 20.3 N
|
| 5 mm |
|
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
| 10 mm |
|
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
| 11 mm |
|
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
| 12 mm |
|
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
Tabela 5: Wytrzymałość temperaturowa (stabilność) - próg odporności
MW 14x3 / N38
| Temp. otoczenia (°C) | Strata mocy | Pozostały udźwig (kg/lbs/g/N) | Status |
|---|---|---|---|
| 20 °C | 0.0% |
2.76 kg / 6.08 lbs
2760.0 g / 27.1 N
|
OK |
| 40 °C | -2.2% |
2.70 kg / 5.95 lbs
2699.3 g / 26.5 N
|
OK |
| 60 °C | -4.4% |
2.64 kg / 5.82 lbs
2638.6 g / 25.9 N
|
|
| 80 °C | -6.6% |
2.58 kg / 5.68 lbs
2577.8 g / 25.3 N
|
|
| 100 °C | -28.8% |
1.97 kg / 4.33 lbs
1965.1 g / 19.3 N
|
Tabela 6: Dwa magnesy (przyciąganie) - zasięg pola
MW 14x3 / N38
| Szczelina (mm) | Przyciąganie (kg/lbs) (N-S) | Siła ścinająca (kg/lbs/g/N) | Odpychanie (kg/lbs) (N-N) |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
5.65 kg / 12.46 lbs
4 030 Gs
|
0.85 kg / 1.87 lbs
848 g / 8.3 N
|
N/A |
| 1 mm |
5.16 kg / 11.37 lbs
4 662 Gs
|
0.77 kg / 1.71 lbs
773 g / 7.6 N
|
4.64 kg / 10.23 lbs
~0 Gs
|
| 2 mm |
4.59 kg / 10.12 lbs
4 398 Gs
|
0.69 kg / 1.52 lbs
689 g / 6.8 N
|
4.13 kg / 9.11 lbs
~0 Gs
|
| 3 mm |
4.00 kg / 8.82 lbs
4 107 Gs
|
0.60 kg / 1.32 lbs
600 g / 5.9 N
|
3.60 kg / 7.94 lbs
~0 Gs
|
| 5 mm |
2.89 kg / 6.37 lbs
3 490 Gs
|
0.43 kg / 0.96 lbs
434 g / 4.3 N
|
2.60 kg / 5.74 lbs
~0 Gs
|
| 10 mm |
1.07 kg / 2.36 lbs
2 125 Gs
|
0.16 kg / 0.35 lbs
161 g / 1.6 N
|
0.96 kg / 2.12 lbs
~0 Gs
|
| 20 mm |
0.14 kg / 0.30 lbs
759 Gs
|
0.02 kg / 0.05 lbs
21 g / 0.2 N
|
0.12 kg / 0.27 lbs
~0 Gs
|
| 50 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
89 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 60 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
54 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 70 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
36 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 80 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
25 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 90 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
18 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 100 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
13 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
Tabela 7: Bezpieczeństwo (BHP) (implanty) - środki ostrożności
MW 14x3 / N38
| Obiekt / Urządzenie | Limit (Gauss) / mT | Bezpieczny dystans |
|---|---|---|
| Rozrusznik serca | 5 Gs (0.5 mT) | 5.5 cm |
| Implant słuchowy | 10 Gs (1.0 mT) | 4.5 cm |
| Zegarek mechaniczny | 20 Gs (2.0 mT) | 3.5 cm |
| Telefon / Smartfon | 40 Gs (4.0 mT) | 3.0 cm |
| Pilot do auta | 50 Gs (5.0 mT) | 2.5 cm |
| Karta płatnicza | 400 Gs (40.0 mT) | 1.0 cm |
| Dysk twardy HDD | 600 Gs (60.0 mT) | 1.0 cm |
Tabela 8: Dynamika (ryzyko pęknięcia) - skutki zderzenia
MW 14x3 / N38
| Start z (mm) | Prędkość (km/h) | Energia (J) | Przewidywany skutek |
|---|---|---|---|
| 10 mm |
28.91 km/h
(8.03 m/s)
|
0.11 J | |
| 30 mm |
49.34 km/h
(13.71 m/s)
|
0.32 J | |
| 50 mm |
63.69 km/h
(17.69 m/s)
|
0.54 J | |
| 100 mm |
90.07 km/h
(25.02 m/s)
|
1.08 J |
Tabela 9: Trwałość powłoki antykorozyjnej
MW 14x3 / N38
| Parametr techniczny | Wartość / opis |
|---|---|
| Rodzaj powłoki | [NiCuNi] nikiel |
| Struktura warstw | Nikiel - Miedź - Nikiel |
| Grubość warstwy | 10-20 µm |
| Test mgły solnej (SST) ? | 24 h |
| Zalecane środowisko | Tylko wnętrza (sucho) |
Tabela 10: Dane elektryczne (Pc)
MW 14x3 / N38
| Parametr | Wartość | Jedn. SI / Opis |
|---|---|---|
| Strumień (Flux) | 4 301 Mx | 43.0 µWb |
| Współczynnik Pc | 0.31 | Niski (Płaski) |
Tabela 11: Praca w wodzie (Magnet Fishing)
MW 14x3 / N38
| Środowisko | Efektywny udźwig stali | Efekt |
|---|---|---|
| Powietrze (ląd) | 2.76 kg | Standard |
| Woda (dno rzeki) |
3.16 kg
(+0.40 kg zysk z wyporności)
|
+14.5% |
1. Udźwig w pionie
*Ważne: Na powierzchni pionowej magnes utrzyma tylko ok. 20-30% siły prostopadłej.
2. Efektywność, a grubość stali
*Cienka blacha (np. blacha karoseryjna) znacząco ogranicza siłę trzymania.
3. Wytrzymałość temperaturowa
*W klasie N38 granica bezpieczeństwa to 80°C.
4. Krzywa odmagnesowania i punkt pracy (B-H)
wykres generowany dla współczynnika permeancji Pc (Permeance Coefficient) = 0.31
Niniejsza symulacja obrazuje stabilność magnetyczną wybranego magnesu w konkretnych warunkach geometrycznych. Czerwona linia ciągła to krzywa odmagnesowania, która pokazuje maksymalny potencjał materiału, natomiast niebieska linia przerywana to linia obciążenia zależna od kształtu magnesu. Współczynnik Pc (Permeance Coefficient), nazywany również współczynnikiem kształtu, jest bezwymiarową wielkością określającą relację geometrii magnesu do jego wewnętrznej stabilności magnetycznej. Punkt przecięcia obu linii (czarna kropka) to tzw. punkt pracy — wyznacza on realną gęstość strumienia magnetycznego, jaką magnes generuje w danej aplikacji. Im wyższa wartość Pc, tym 'smuklejszy' jest magnes (wysoki względem powierzchni) i tym wyżej znajduje się punkt pracy, co gwarantuje większą odporność na nieodwracalne rozmagnesowanie pod wpływem temperatury. Wartość 0.42 jest relatywnie niska (typowo dla magnesów płaskich), co oznacza, że punkt pracy znajduje się blisko 'kolana' krzywej — przy pracy w temperaturach zbliżonych do maksymalnej należy liczyć się z możliwością osłabienia siły magnesu.
Specyfikacja materiałowa
| żelazo (Fe) | 64% – 68% |
| neodym (Nd) | 29% – 32% |
| bor (B) | 1.1% – 1.2% |
| dysproz (Dy) | 0.5% – 2.0% |
| powłoka (Ni-Cu-Ni) | < 0.05% |
Zrównoważony rozwój
| recyklowalność (EoL) | 100% |
| surowce z recyklingu | ~10% (pre-cons) |
| ślad węglowy | low / zredukowany |
| kod odpadu (EWC) | 16 02 16 |
Zobacz też inne oferty
Wady oraz zalety neodymowych magnesów Nd2Fe14B.
Mocne strony
- Długowieczność to ich atut – po upływie dekady utrata siły magnetycznej wynosi jedynie ~1% (wg testów).
- Wyróżniają się ogromną odpornością na rozmagnesowanie, nawet w silnych polach zewnętrznych.
- Są nie tylko silne, ale i ładne – dzięki powłokom ich powierzchnia jest błyszcząca i wygląda estetycznie.
- Wyróżniają się bardzo wysoką gęstością pola na powierzchni, co umożliwia silne chwytanie nawet małych elementów.
- Posiadają imponującą wytrzymałość termiczną, co umożliwia ich stosowanie w warunkach do 230°C (dotyczy odpowiednich serii).
- Opcja produkcji złożonych kształtów sprawia, że są doskonałe do indywidualnych zastosowań.
- Znajdują powszechne zastosowanie w przemyśle high-tech – od dysków twardych i motorów elektrycznych, po zaawansowaną diagnostykę.
- Dzięki kompaktowości, zajmują mało miejsca, a jednocześnie zapewniają silne pole.
Ograniczenia
- Należy uważać na wstrząsy – materiał jest kruchy i grozi pęknięciem. Zabezpieczenie w postaci obudowy to dobre rozwiązanie.
- Klasyczne neodymy tracą moc powyżej 80°C. Jeśli potrzebujesz pracy w wyższych temperaturach, wybierz serię [AH] (odporną do 230°C).
- Wilgoć powoduje korozję w kontakcie z wodą. Na zewnątrz konieczne jest użycie magnesów hermetycznych (np. w gumie).
- Ze względu na twardość, nie zaleca się obróbki mechanicznej magnesu. Bezpieczniej użyć magnesu wklejonego w gniazdo z gwintem.
- Dbaj o bezpieczeństwo – połknięcie magnesów przez dziecko to stan krytyczny. Ponadto, ich obecność w ciele uniemożliwia diagnostykę obrazową.
- Cena – są droższe niż magnesy ferrytowe, co przy produkcji masowej może być barierą.
Parametry udźwigu
Wytrzymałość magnetyczna na maksimum – co ma na to wpływ?
- przy kontakcie z blachy ze stali niskowęglowej, gwarantującej pełne nasycenie magnetyczne
- której wymiar poprzeczny wynosi ok. 10 mm
- z powierzchnią idealnie równą
- w warunkach braku dystansu (metal do metalu)
- przy prostopadłym przyłożeniu siły odrywającej (kąt 90 stopni)
- w standardowej temperaturze otoczenia
Udźwig w praktyce – czynniki wpływu
- Dystans – występowanie jakiejkolwiek warstwy (farba, brud, powietrze) przerywa obwód magnetyczny, co obniża moc gwałtownie (nawet o 50% przy 0,5 mm).
- Kierunek siły – parametr katalogowy dotyczy odrywania w pionie. Przy próbie przesunięcia, magnes trzyma dużo słabiej (zazwyczaj ok. 20-30% siły maksymalnej).
- Grubość metalu – cienki materiał nie pozwala na pełne wykorzystanie magnesu. Strumień magnetyczny przechodzi przez materiał, zamiast generować siłę.
- Materiał blachy – stal miękka daje najlepsze rezultaty. Domieszki stopowe redukują właściwości magnetyczne i siłę trzymania.
- Gładkość podłoża – im gładsza i bardziej polerowana blacha, tym większa strefa kontaktu i wyższy udźwig. Nierówności tworzą dystans powietrzny.
- Czynnik termiczny – gorące środowisko osłabia pole magnetyczne. Zbyt wysoka temperatura może trwale uszkodzić magnes.
Siłę trzymania sprawdzano na gładkiej blasze o grubości 20 mm, kiedy działała siła prostopadła, natomiast przy działaniu siły na zsuwanie nośność jest mniejsza nawet 75%. Co więcej, nawet minimalna przerwa pomiędzy magnesem, a blachą zmniejsza nośność.
Zasady BHP dla użytkowników magnesów
Ochrona dłoni
Szukając <strong>magnesów walcowych o dużym udźwigu</strong> lub profesjonalnych uchwytów o mocy 200 kg i więcej, musisz uważać na dłonie. Duże magnesy neodymowe przyciągają się do siebie z siłą kilkuset kilogramów. Jeśli Twoja dłoń znajdzie się między nimi lub między magnesem a stalą, może dojść do zmiażdżenia, złamania kości lub powstania bolesnych krwiaków. Przy pracy z dużymi <strong>magnesami płytkowymi do montażu</strong> konstrukcji, zawsze używaj grubych rękawic ochronnych i nigdy nie testuj ich siły na własnym ciele.
Trzymaj z dala od elektroniki
Ważna informacja: magnesy neodymowe wytwarzają pole, które mylą elektronikę precyzyjną. Utrzymuj bezpieczny dystans od telefonu, tabletu i nawigacji.
Kruchy spiek
Magnesy neodymowe to materiał ceramiczny, co oznacza, że są podatne na pęknięcia. Upadek dwóch magnesów spowoduje ich rozkruszenie na ostre odłamki.
Zagrożenie zapłonem
Nie wierć w magnesach neodymowych domowymi sposobami! Powstający wiór i pył są skrajnie łatwopalne (samozapłonowe) i toksyczne. Jeśli szukasz <strong>kątowników magnetycznych do precyzyjnego spawania</strong> w warsztacie, pamiętaj, aby nie przegrzewać samego magnesu (temperatura powyżej 80°C trwale i nieodwracalnie niszczy moc standardowego neodymu). Jeśli potrzebujesz otworu montażowego, nie próbuj go wiercić – zawsze kupuj gotowe, dedykowane <a href="/produkty/uchwyty/przelotowe/">magnesy pod wkręt</a> produkowane bezpieczną metodą spiekania z formy.
Tylko dla dorosłych
Zawsze chroń magnesy przed dostępem dzieci. Ryzyko zadławienia jest wysokie, a konsekwencje połączenia się magnesów wewnątrz organizmu są dramatyczne.
Ryzyko uczulenia
Wiedza medyczna potwierdza, że nikiel (typowe wykończenie magnesów) jest częstą przyczyną uczuleń. Jeśli masz uczulenie, unikaj trzymania magnesów gołą dłonią lub zakup wersje w obudowie plastikowej.
Ochrona urządzeń
Nie zbliżaj magnesów do dokumentów, komputera czy telewizora. Magnes może nieodwracalnie zepsuć te urządzenia oraz wymazać paski magnetyczne z kart.
Uwaga medyczna
Uwaga zdrowotna: Magnesy neodymowe mogą wyłączyć stymulatory i defibrylatory. Unikaj kontaktu, jeśli masz wszczepione implanty elektroniczne.
Siła neodymu
Używaj magnesy z rozwagą. Ich ogromna siła może zaskoczyć nawet doświadczonych użytkowników. Planuj ruchy i respektuj ich siły.
Trwała utrata siły
Nie przegrzewaj. Magnesy neodymowe są nieodporne na temperaturę. Jeśli potrzebujesz odporności powyżej 80°C, wybierz specjalne serie wysokotemperaturowe (H, SH, UH).
