MW 15x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
magnes neodymowy walcowy
Numer katalogowy 010029
GTIN/EAN: 5906301810285
Średnica Ø
15 mm [±0,1 mm]
Wysokość
3 mm [±0,1 mm]
Waga
3.98 g
Kierunek magnesowania
↑ osiowy
Udźwig
2.87 kg / 28.14 N
Indukcja magnetyczna
230.16 mT / 2302 Gs
Powłoka
[NiCuNi] nikiel
1.624 ZŁ z VAT / szt. + cena za transport
1.320 ZŁ netto + 23% VAT / szt.
upusty ilościowe:
Potrzebujesz więcej?
Zadzwoń już teraz
+48 22 499 98 98
lub zostaw wiadomość przez
formularz zapytania
na stronie kontaktowej.
Parametry i budowę magnesów sprawdzisz u nas w
kalkulatorze magnetycznym.
Realizacja tego samego dnia przy zamówieniu do 14:00.
Właściwości fizyczne MW 15x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
Specyfikacja / charakterystyka - MW 15x3 / N38 - magnes neodymowy walcowy
| właściwości | wartości |
|---|---|
| Nr kat. | 010029 |
| GTIN/EAN | 5906301810285 |
| Produkcja/Dystrybucja | Dhit sp. z o.o. |
| Kraj pochodzenia | Polska / Chiny / Niemcy |
| Kod celny | 85059029 |
| Średnica Ø | 15 mm [±0,1 mm] |
| Wysokość | 3 mm [±0,1 mm] |
| Waga | 3.98 g |
| Kierunek magnesowania | ↑ osiowy |
| Udźwig ~ ? | 2.87 kg / 28.14 N |
| Indukcja magnetyczna ~ ? | 230.16 mT / 2302 Gs |
| Powłoka | [NiCuNi] nikiel |
| Tolerancja wykonania | ±0.1 mm |
Własności magnetyczne materiału N38
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 12.2-12.6 | kGs |
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 1220-1260 | mT |
| koercja bHc ? | 10.8-11.5 | kOe |
| koercja bHc ? | 860-915 | kA/m |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 12 | kOe |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 955 | kA/m |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 36-38 | BH max MGOe |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 287-303 | BH max KJ/m |
| max. temperatura ? | ≤ 80 | °C |
Własności fizyczne spiekanych magnesów neodymowych Nd2Fe14B w temperaturze 20°C
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| Twardość Vickersa | ≥550 | Hv |
| Gęstość | ≥7.4 | g/cm3 |
| Temperatura Curie TC | 312 - 380 | °C |
| Temperatura Curie TF | 593 - 716 | °F |
| Specyficzna oporność | 150 | μΩ⋅cm |
| Siła wyginania | 250 | MPa |
| Wytrzymałość na ściskanie | 1000~1100 | MPa |
| Rozszerzenie termiczne równoległe (∥) do orientacji (M) | (3-4) x 10-6 | °C-1 |
| Rozszerzenie termiczne prostopadłe (⊥) do orientacji (M) | -(1-3) x 10-6 | °C-1 |
| Moduł Younga | 1.7 x 104 | kg/mm² |
Analiza fizyczna magnesu - parametry techniczne
Przedstawione wartości stanowią rezultat symulacji inżynierskiej. Wyniki oparte są na modelach dla materiału Nd2Fe14B. Realne osiągi mogą nieznacznie się różnić. Traktuj te wyliczenia jako pomoc pomocniczą przy projektowaniu systemów.
Tabela 1: Siła prostopadła statyczna (udźwig vs dystans) - spadek mocy
MW 15x3 / N38
| Dystans (mm) | Indukcja (Gauss) / mT | Udźwig (kg/lbs/g/N) | Status ryzyka |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
2301 Gs
230.1 mT
|
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
uwaga |
| 1 mm |
2098 Gs
209.8 mT
|
2.39 kg / 5.26 lbs
2386.5 g / 23.4 N
|
uwaga |
| 2 mm |
1842 Gs
184.2 mT
|
1.84 kg / 4.05 lbs
1838.5 g / 18.0 N
|
bezpieczny |
| 3 mm |
1570 Gs
157.0 mT
|
1.34 kg / 2.95 lbs
1337.0 g / 13.1 N
|
bezpieczny |
| 5 mm |
1084 Gs
108.4 mT
|
0.64 kg / 1.40 lbs
637.0 g / 6.2 N
|
bezpieczny |
| 10 mm |
410 Gs
41.0 mT
|
0.09 kg / 0.20 lbs
91.3 g / 0.9 N
|
bezpieczny |
| 15 mm |
178 Gs
17.8 mT
|
0.02 kg / 0.04 lbs
17.1 g / 0.2 N
|
bezpieczny |
| 20 mm |
89 Gs
8.9 mT
|
0.00 kg / 0.01 lbs
4.3 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
| 30 mm |
31 Gs
3.1 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.5 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
| 50 mm |
7 Gs
0.7 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
Tabela 2: Równoległa siła ześlizgu (ściana)
MW 15x3 / N38
| Dystans (mm) | Współczynnik tarcia | Udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0 mm | Stal (~0.2) |
0.57 kg / 1.27 lbs
574.0 g / 5.6 N
|
| 1 mm | Stal (~0.2) |
0.48 kg / 1.05 lbs
478.0 g / 4.7 N
|
| 2 mm | Stal (~0.2) |
0.37 kg / 0.81 lbs
368.0 g / 3.6 N
|
| 3 mm | Stal (~0.2) |
0.27 kg / 0.59 lbs
268.0 g / 2.6 N
|
| 5 mm | Stal (~0.2) |
0.13 kg / 0.28 lbs
128.0 g / 1.3 N
|
| 10 mm | Stal (~0.2) |
0.02 kg / 0.04 lbs
18.0 g / 0.2 N
|
| 15 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.01 lbs
4.0 g / 0.0 N
|
| 20 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
| 30 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
| 50 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
Tabela 3: Siła na ścianie (ścinanie) - zachowanie na śliskim podłożu
MW 15x3 / N38
| Rodzaj powierzchni | Współczynnik tarcia / % Mocy | Maks. ciężar (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| Stal surowa |
µ = 0.3
30% Nominalnej Siły
|
0.86 kg / 1.90 lbs
861.0 g / 8.4 N
|
| Stal malowana (standard) |
µ = 0.2
20% Nominalnej Siły
|
0.57 kg / 1.27 lbs
574.0 g / 5.6 N
|
| Stal tłusta/śliska |
µ = 0.1
10% Nominalnej Siły
|
0.29 kg / 0.63 lbs
287.0 g / 2.8 N
|
| Magnes z gumą antypoślizgową |
µ = 0.5
50% Nominalnej Siły
|
1.44 kg / 3.16 lbs
1435.0 g / 14.1 N
|
Tabela 4: Grubość stali (nasycenie) - straty mocy
MW 15x3 / N38
| Grubość blachy (mm) | % mocy | Realny udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0.5 mm |
|
0.29 kg / 0.63 lbs
287.0 g / 2.8 N
|
| 1 mm |
|
0.72 kg / 1.58 lbs
717.5 g / 7.0 N
|
| 2 mm |
|
1.44 kg / 3.16 lbs
1435.0 g / 14.1 N
|
| 3 mm |
|
2.15 kg / 4.75 lbs
2152.5 g / 21.1 N
|
| 5 mm |
|
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
| 10 mm |
|
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
| 11 mm |
|
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
| 12 mm |
|
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
Tabela 5: Stabilność termiczna (zachowanie materiału) - próg odporności
MW 15x3 / N38
| Temp. otoczenia (°C) | Strata mocy | Pozostały udźwig (kg/lbs/g/N) | Status |
|---|---|---|---|
| 20 °C | 0.0% |
2.87 kg / 6.33 lbs
2870.0 g / 28.2 N
|
OK |
| 40 °C | -2.2% |
2.81 kg / 6.19 lbs
2806.9 g / 27.5 N
|
OK |
| 60 °C | -4.4% |
2.74 kg / 6.05 lbs
2743.7 g / 26.9 N
|
|
| 80 °C | -6.6% |
2.68 kg / 5.91 lbs
2680.6 g / 26.3 N
|
|
| 100 °C | -28.8% |
2.04 kg / 4.51 lbs
2043.4 g / 20.0 N
|
Tabela 6: Interakcja magnes-magnes (przyciąganie) - siły w układzie
MW 15x3 / N38
| Szczelina (mm) | Przyciąganie (kg/lbs) (N-S) | Siła ścinająca (kg/lbs/g/N) | Odpychanie (kg/lbs) (N-N) |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
5.77 kg / 12.72 lbs
3 869 Gs
|
0.87 kg / 1.91 lbs
865 g / 8.5 N
|
N/A |
| 1 mm |
5.32 kg / 11.73 lbs
4 419 Gs
|
0.80 kg / 1.76 lbs
798 g / 7.8 N
|
4.79 kg / 10.55 lbs
~0 Gs
|
| 2 mm |
4.80 kg / 10.57 lbs
4 196 Gs
|
0.72 kg / 1.59 lbs
719 g / 7.1 N
|
4.32 kg / 9.52 lbs
~0 Gs
|
| 3 mm |
4.25 kg / 9.36 lbs
3 948 Gs
|
0.64 kg / 1.40 lbs
637 g / 6.2 N
|
3.82 kg / 8.42 lbs
~0 Gs
|
| 5 mm |
3.17 kg / 6.99 lbs
3 412 Gs
|
0.48 kg / 1.05 lbs
476 g / 4.7 N
|
2.85 kg / 6.29 lbs
~0 Gs
|
| 10 mm |
1.28 kg / 2.82 lbs
2 168 Gs
|
0.19 kg / 0.42 lbs
192 g / 1.9 N
|
1.15 kg / 2.54 lbs
~0 Gs
|
| 20 mm |
0.18 kg / 0.40 lbs
821 Gs
|
0.03 kg / 0.06 lbs
28 g / 0.3 N
|
0.17 kg / 0.36 lbs
~0 Gs
|
| 50 mm |
0.00 kg / 0.01 lbs
101 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 60 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
62 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 70 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
41 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 80 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
28 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 90 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
20 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 100 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
15 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
Tabela 7: Zagrożenia (elektronika) - środki ostrożności
MW 15x3 / N38
| Obiekt / Urządzenie | Limit (Gauss) / mT | Bezpieczny dystans |
|---|---|---|
| Rozrusznik serca | 5 Gs (0.5 mT) | 6.0 cm |
| Implant słuchowy | 10 Gs (1.0 mT) | 5.0 cm |
| Zegarek mechaniczny | 20 Gs (2.0 mT) | 4.0 cm |
| Telefon / Smartfon | 40 Gs (4.0 mT) | 3.0 cm |
| Immobilizer | 50 Gs (5.0 mT) | 3.0 cm |
| Karta płatnicza | 400 Gs (40.0 mT) | 1.5 cm |
| Dysk twardy HDD | 600 Gs (60.0 mT) | 1.0 cm |
Tabela 8: Dynamika (ryzyko pęknięcia) - ostrzeżenie
MW 15x3 / N38
| Start z (mm) | Prędkość (km/h) | Energia (J) | Przewidywany skutek |
|---|---|---|---|
| 10 mm |
27.62 km/h
(7.67 m/s)
|
0.12 J | |
| 30 mm |
46.91 km/h
(13.03 m/s)
|
0.34 J | |
| 50 mm |
60.56 km/h
(16.82 m/s)
|
0.56 J | |
| 100 mm |
85.64 km/h
(23.79 m/s)
|
1.13 J |
Tabela 9: Specyfikacja ochrony powierzchni
MW 15x3 / N38
| Parametr techniczny | Wartość / opis |
|---|---|
| Rodzaj powłoki | [NiCuNi] nikiel |
| Struktura warstw | Nikiel - Miedź - Nikiel |
| Grubość warstwy | 10-20 µm |
| Test mgły solnej (SST) ? | 24 h |
| Zalecane środowisko | Tylko wnętrza (sucho) |
Tabela 10: Dane konstrukcyjne (Pc)
MW 15x3 / N38
| Parametr | Wartość | Jedn. SI / Opis |
|---|---|---|
| Strumień (Flux) | 4 718 Mx | 47.2 µWb |
| Współczynnik Pc | 0.29 | Niski (Płaski) |
Tabela 11: Zastosowanie podwodne
MW 15x3 / N38
| Środowisko | Efektywny udźwig stali | Efekt |
|---|---|---|
| Powietrze (ląd) | 2.87 kg | Standard |
| Woda (dno rzeki) |
3.29 kg
(+0.42 kg zysk z wyporności)
|
+14.5% |
1. Ześlizg (ściana)
*Uwaga: Na powierzchni pionowej magnes zachowa jedynie ok. 20-30% nominalnego udźwigu.
2. Efektywność, a grubość stali
*Zbyt cienki metal (np. blacha karoseryjna) znacząco redukuje siłę trzymania.
3. Spadek mocy w temperaturze
*Dla standardowych magnesów granica bezpieczeństwa to 80°C.
4. Krzywa odmagnesowania i punkt pracy (B-H)
wykres generowany dla współczynnika permeancji Pc (Permeance Coefficient) = 0.29
Niniejsza symulacja obrazuje stabilność magnetyczną wybranego magnesu w konkretnych warunkach geometrycznych. Czerwona linia ciągła to krzywa odmagnesowania, która pokazuje maksymalny potencjał materiału, natomiast niebieska linia przerywana to linia obciążenia zależna od kształtu magnesu. Współczynnik Pc (Permeance Coefficient), nazywany również współczynnikiem kształtu, jest bezwymiarową wielkością określającą relację geometrii magnesu do jego wewnętrznej stabilności magnetycznej. Punkt przecięcia obu linii (czarna kropka) to tzw. punkt pracy — wyznacza on realną gęstość strumienia magnetycznego, jaką magnes generuje w danej aplikacji. Im wyższa wartość Pc, tym 'smuklejszy' jest magnes (wysoki względem powierzchni) i tym wyżej znajduje się punkt pracy, co gwarantuje większą odporność na nieodwracalne rozmagnesowanie pod wpływem temperatury. Wartość 0.42 jest relatywnie niska (typowo dla magnesów płaskich), co oznacza, że punkt pracy znajduje się blisko 'kolana' krzywej — przy pracy w temperaturach zbliżonych do maksymalnej należy liczyć się z możliwością osłabienia siły magnesu.
Specyfikacja materiałowa
| żelazo (Fe) | 64% – 68% |
| neodym (Nd) | 29% – 32% |
| bor (B) | 1.1% – 1.2% |
| dysproz (Dy) | 0.5% – 2.0% |
| powłoka (Ni-Cu-Ni) | < 0.05% |
Dane środowiskowe
| recyklowalność (EoL) | 100% |
| surowce z recyklingu | ~10% (pre-cons) |
| ślad węglowy | low / zredukowany |
| kod odpadu (EWC) | 16 02 16 |
Zobacz też inne produkty
Wady i zalety neodymowych magnesów Nd2Fe14B.
Plusy
- Utrzymują swoje właściwości przez lata – szacuje się, że po dekadzie tracą na sile o symboliczny 1%.
- Są niewrażliwe na zewnętrzne zakłócenia, co czyni je odpornymi na rozmagnesowanie w trudnych warunkach.
- Są nie tylko silne, ale i ładne – poprzez niklowanie lub złocenie ich powierzchnia jest refleksyjna i wygląda estetycznie.
- Wytwarzają skoncentrowane pole magnetyczne przy biegunach, co jest ich kluczową cechą.
- Wersje specjalistyczne radzą sobie w temperaturach sięgających 230°C, zachowując swoje parametry.
- Możliwość uzyskania skomplikowanych kształtów sprawia, że są idealne do nietypowych zastosowań.
- Pełnią kluczową rolę w rozwoju technologii, będąc sercem generatorów, pamięci masowych i urządzeń ratujących życie.
- Dzięki kompaktowości, nie wymagają dużej przestrzeni, a jednocześnie zapewniają wysoką skuteczność.
Ograniczenia
- Ze względu na brak elastyczności, wymagają ostrożności. Silne uderzenie może je zniszczyć, stąd rekomendacja stosowania osłon.
- Uwaga na temperaturę – dla zwykłych magnesów limit to 80°C. W gorącym środowisku (do 230°C) należy używać modele z oznaczeniem [AH].
- Podatność na wilgoć skutkuje utlenianiem. Do zadań zewnętrznych rekomendujemy wyłącznie magnesy w pełnej izolacji (plastik/guma).
- Ze względu na twardość, nie zaleca się obróbki mechanicznej magnesu. Prościej użyć magnesu wklejonego w gniazdo z gwintem.
- Ryzyko połknięcia – małe elementy są niebezpieczne dla najmłodszych. Połknięcie kilku sztuk grozi poważnymi obrażeniami. Dodatkowo mogą utrudniać badania (np. rezonans).
- Cena – są bardziej kosztowne niż magnesy ferrytowe, co przy wielkich nakładach może być istotnym kosztem.
Analiza siły trzymania
Siła oderwania magnesu w optymalnych warunkach – co się na to składa?
- przy użyciu zwory ze stali niskowęglowej, gwarantującej maksymalne skupienie pola
- posiadającej masywność min. 10 mm aby uniknąć nasycenia
- charakteryzującej się gładkością
- bez żadnej przerwy powietrznej pomiędzy magnesem a stalą
- podczas ciągnięcia w kierunku prostopadłym do płaszczyzny mocowania
- w stabilnej temperaturze pokojowej
Wpływ czynników na nośność magnesu w praktyce
- Przerwa między magnesem a stalą – każdy milimetr dystansu (spowodowany np. lakierem lub nierównością) zmniejsza efektywność magnesu, często o połowę przy zaledwie 0,5 mm.
- Kąt przyłożenia siły – maksymalny parametr osiągamy tylko przy prostopadłym odrywaniu. Siła ścinająca magnesu po powierzchni jest zazwyczaj wielokrotnie niższa (ok. 1/5 udźwigu).
- Grubość elementu – aby wykorzystać 100% mocy, stal musi być odpowiednio gruba. Cienka blacha ogranicza udźwig (magnes „przebija” ją na wylot).
- Materiał blachy – stal niskowęglowa przyciąga najlepiej. Większa zawartość węgla zmniejszają właściwości magnetyczne i siłę trzymania.
- Jakość powierzchni – im gładsza i bardziej polerowana powierzchnia, tym większa strefa kontaktu i wyższy udźwig. Chropowatość tworzą dystans powietrzny.
- Otoczenie termiczne – podgrzanie magnesu powoduje tymczasowy spadek siły. Warto sprawdzić limit termiczny dla danego modelu.
Siłę trzymania sprawdzano na gładkiej blasze o grubości 20 mm, kiedy przyłożono siłę prostopadłą, jednak przy działaniu siły na zsuwanie siła trzymania jest mniejsza nawet pięć razy. Co więcej, nawet minimalna przerwa między powierzchnią magnesu, a blachą obniża siłę trzymania.
Środki ostrożności podczas pracy przy magnesach neodymowych
Zakłócenia GPS i telefonów
Intensywne promieniowanie magnetyczne destabilizuje funkcjonowanie kompasów w telefonach i nawigacjach GPS. Trzymaj z dala magnesów od telefonu, aby uniknąć awarii czujników.
Uwaga medyczna
Ostrzeżenie dla sercowców: Silne pole magnetyczne wpływa na elektronikę medyczną. Utrzymuj co najmniej 30 cm odstępu lub poproś inną osobę pracę z magnesów.
Uczulenie na powłokę
Wiedza medyczna potwierdza, że powłoka niklowa (standardowe zabezpieczenie magnesów) jest silnym alergenem. Jeśli masz uczulenie, unikaj bezpośredniego dotyku lub zakup wersje w obudowie plastikowej.
Magnesy są kruche
Magnesy neodymowe to spiek proszkowy, co oznacza, że są podatne na pęknięcia. Upadek dwóch magnesów spowoduje ich rozpryśnięcie na drobne kawałki.
Ryzyko rozmagnesowania
Chroń przed wysoką temperaturą. Magnesy neodymowe są wrażliwe na temperaturę. Jeśli potrzebujesz odporności powyżej 80°C, wybierz magnesy odporne na ciepło (H, SH, UH).
Zakaz obróbki
Nie wierć w magnesach neodymowych domowymi sposobami! Powstający wiór i pył są skrajnie łatwopalne (samozapłonowe) i toksyczne. Jeśli szukasz <strong>kątowników magnetycznych do precyzyjnego spawania</strong> w warsztacie, pamiętaj, aby nie przegrzewać samego magnesu (temperatura powyżej 80°C trwale i nieodwracalnie niszczy moc standardowego neodymu). Jeśli potrzebujesz otworu montażowego, nie próbuj go wiercić – zawsze kupuj gotowe, dedykowane <a href="/produkty/uchwyty/przelotowe/">magnesy pod wkręt</a> produkowane bezpieczną metodą spiekania z formy.
Uszkodzenia ciała
Szukając <strong>magnesów walcowych o dużym udźwigu</strong> lub profesjonalnych uchwytów o mocy 200 kg i więcej, musisz uważać na dłonie. Duże magnesy neodymowe przyciągają się do siebie z siłą kilkuset kilogramów. Jeśli Twoja dłoń znajdzie się między nimi lub między magnesem a stalą, może dojść do zmiażdżenia, złamania kości lub powstania bolesnych krwiaków. Przy pracy z dużymi <strong>magnesami płytkowymi do montażu</strong> konstrukcji, zawsze używaj grubych rękawic ochronnych i nigdy nie testuj ich siły na własnym ciele.
Ryzyko połknięcia
Te produkty magnetyczne to nie zabawki. Przypadkowe zjedzenie dwóch lub więcej magnesów może doprowadzić do ich złączeniem się w jelitach, co stwarza bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej operacji.
Zasady obsługi
Przed użyciem, przeczytaj instrukcję. Niekontrolowane przyciągnięcie może połamać magnes lub zranić dłoń. Bądź przewidujący.
Karty i dyski
Ekstremalne oddziaływanie może skasować dane na kartach płatniczych, nośnikach HDD i innych pamięciach. Zachowaj odstęp min. 10 cm.
