MW 18x10 / N38 - magnes neodymowy walcowy
magnes neodymowy walcowy
Numer katalogowy 010401
GTIN/EAN: 5906301811107
Średnica Ø
18 mm [±0,1 mm]
Wysokość
10 mm [±0,1 mm]
Waga
19.09 g
Kierunek magnesowania
↑ osiowy
Udźwig
10.76 kg / 105.51 N
Indukcja magnetyczna
460.54 mT / 4605 Gs
Powłoka
[NiCuNi] nikiel
7.82 ZŁ z VAT / szt. + cena za transport
6.36 ZŁ netto + 23% VAT / szt.
upusty ilościowe:
Potrzebujesz więcej?
Zadzwoń i zapytaj
+48 22 499 98 98
ewentualnie zostaw wiadomość poprzez
nasz formularz online
na stronie kontakt.
Udźwig a także budowę magnesów neodymowych testujesz dzięki naszemu
modułowym kalkulatorze.
Zamówienia złożone do godziny 14:00 zostaną wysłane tego samego dnia roboczego.
Specyfikacja - MW 18x10 / N38 - magnes neodymowy walcowy
Specyfikacja / charakterystyka - MW 18x10 / N38 - magnes neodymowy walcowy
| właściwości | wartości |
|---|---|
| Nr kat. | 010401 |
| GTIN/EAN | 5906301811107 |
| Produkcja/Dystrybucja | Dhit sp. z o.o. |
| Kraj pochodzenia | Polska / Chiny / Niemcy |
| Kod celny | 85059029 |
| Średnica Ø | 18 mm [±0,1 mm] |
| Wysokość | 10 mm [±0,1 mm] |
| Waga | 19.09 g |
| Kierunek magnesowania | ↑ osiowy |
| Udźwig ~ ? | 10.76 kg / 105.51 N |
| Indukcja magnetyczna ~ ? | 460.54 mT / 4605 Gs |
| Powłoka | [NiCuNi] nikiel |
| Tolerancja wykonania | ±0.1 mm |
Własności magnetyczne materiału N38
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 12.2-12.6 | kGs |
| remanencja Br [min. - maks.] ? | 1220-1260 | mT |
| koercja bHc ? | 10.8-11.5 | kOe |
| koercja bHc ? | 860-915 | kA/m |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 12 | kOe |
| faktyczna wewnętrzna siła iHc | ≥ 955 | kA/m |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 36-38 | BH max MGOe |
| gęstość energii [min. - maks.] ? | 287-303 | BH max KJ/m |
| max. temperatura ? | ≤ 80 | °C |
Własności fizyczne spiekanych magnesów neodymowych Nd2Fe14B w temperaturze 20°C
| właściwości | wartości | jednostki |
|---|---|---|
| Twardość Vickersa | ≥550 | Hv |
| Gęstość | ≥7.4 | g/cm3 |
| Temperatura Curie TC | 312 - 380 | °C |
| Temperatura Curie TF | 593 - 716 | °F |
| Specyficzna oporność | 150 | μΩ⋅cm |
| Siła wyginania | 250 | MPa |
| Wytrzymałość na ściskanie | 1000~1100 | MPa |
| Rozszerzenie termiczne równoległe (∥) do orientacji (M) | (3-4) x 10-6 | °C-1 |
| Rozszerzenie termiczne prostopadłe (⊥) do orientacji (M) | -(1-3) x 10-6 | °C-1 |
| Moduł Younga | 1.7 x 104 | kg/mm² |
Analiza techniczna magnesu neodymowego - parametry techniczne
Poniższe informacje są bezpośredni efekt kalkulacji inżynierskiej. Wyniki zostały wyliczone na modelach dla materiału Nd2Fe14B. Realne osiągi mogą odbiegać od wyników symulacji. Prosimy traktować te wyliczenia jako punkt odniesienia dla projektantów.
Tabela 1: Udźwig statyczny prostopadły (udźwig vs odległość) - charakterystyka
MW 18x10 / N38
| Dystans (mm) | Indukcja (Gauss) / mT | Udźwig (kg/lbs/g/N) | Status ryzyka |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
4604 Gs
460.4 mT
|
10.76 kg / 23.72 lbs
10760.0 g / 105.6 N
|
krytyczny poziom |
| 1 mm |
4114 Gs
411.4 mT
|
8.59 kg / 18.94 lbs
8592.4 g / 84.3 N
|
mocny |
| 2 mm |
3615 Gs
361.5 mT
|
6.64 kg / 14.63 lbs
6635.0 g / 65.1 N
|
mocny |
| 3 mm |
3137 Gs
313.7 mT
|
5.00 kg / 11.01 lbs
4996.2 g / 49.0 N
|
mocny |
| 5 mm |
2305 Gs
230.5 mT
|
2.70 kg / 5.95 lbs
2698.6 g / 26.5 N
|
mocny |
| 10 mm |
1045 Gs
104.5 mT
|
0.55 kg / 1.22 lbs
555.0 g / 5.4 N
|
bezpieczny |
| 15 mm |
517 Gs
51.7 mT
|
0.14 kg / 0.30 lbs
135.7 g / 1.3 N
|
bezpieczny |
| 20 mm |
285 Gs
28.5 mT
|
0.04 kg / 0.09 lbs
41.1 g / 0.4 N
|
bezpieczny |
| 30 mm |
110 Gs
11.0 mT
|
0.01 kg / 0.01 lbs
6.2 g / 0.1 N
|
bezpieczny |
| 50 mm |
29 Gs
2.9 mT
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0.4 g / 0.0 N
|
bezpieczny |
Tabela 2: Równoległa siła zsuwania (ściana)
MW 18x10 / N38
| Dystans (mm) | Współczynnik tarcia | Udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0 mm | Stal (~0.2) |
2.15 kg / 4.74 lbs
2152.0 g / 21.1 N
|
| 1 mm | Stal (~0.2) |
1.72 kg / 3.79 lbs
1718.0 g / 16.9 N
|
| 2 mm | Stal (~0.2) |
1.33 kg / 2.93 lbs
1328.0 g / 13.0 N
|
| 3 mm | Stal (~0.2) |
1.00 kg / 2.20 lbs
1000.0 g / 9.8 N
|
| 5 mm | Stal (~0.2) |
0.54 kg / 1.19 lbs
540.0 g / 5.3 N
|
| 10 mm | Stal (~0.2) |
0.11 kg / 0.24 lbs
110.0 g / 1.1 N
|
| 15 mm | Stal (~0.2) |
0.03 kg / 0.06 lbs
28.0 g / 0.3 N
|
| 20 mm | Stal (~0.2) |
0.01 kg / 0.02 lbs
8.0 g / 0.1 N
|
| 30 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
2.0 g / 0.0 N
|
| 50 mm | Stal (~0.2) |
0.00 kg / 0.00 lbs
0.0 g / 0.0 N
|
Tabela 3: Siła na ścianie (ścinanie) - zachowanie na śliskim podłożu
MW 18x10 / N38
| Rodzaj powierzchni | Współczynnik tarcia / % Mocy | Maks. ciężar (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| Stal surowa |
µ = 0.3
30% Nominalnej Siły
|
3.23 kg / 7.12 lbs
3228.0 g / 31.7 N
|
| Stal malowana (standard) |
µ = 0.2
20% Nominalnej Siły
|
2.15 kg / 4.74 lbs
2152.0 g / 21.1 N
|
| Stal tłusta/śliska |
µ = 0.1
10% Nominalnej Siły
|
1.08 kg / 2.37 lbs
1076.0 g / 10.6 N
|
| Magnes z gumą antypoślizgową |
µ = 0.5
50% Nominalnej Siły
|
5.38 kg / 11.86 lbs
5380.0 g / 52.8 N
|
Tabela 4: Grubość stali (wpływ podłoża) - dobór blachy
MW 18x10 / N38
| Grubość blachy (mm) | % mocy | Realny udźwig (kg/lbs/g/N) |
|---|---|---|
| 0.5 mm |
|
0.54 kg / 1.19 lbs
538.0 g / 5.3 N
|
| 1 mm |
|
1.35 kg / 2.97 lbs
1345.0 g / 13.2 N
|
| 2 mm |
|
2.69 kg / 5.93 lbs
2690.0 g / 26.4 N
|
| 3 mm |
|
4.04 kg / 8.90 lbs
4035.0 g / 39.6 N
|
| 5 mm |
|
6.73 kg / 14.83 lbs
6725.0 g / 66.0 N
|
| 10 mm |
|
10.76 kg / 23.72 lbs
10760.0 g / 105.6 N
|
| 11 mm |
|
10.76 kg / 23.72 lbs
10760.0 g / 105.6 N
|
| 12 mm |
|
10.76 kg / 23.72 lbs
10760.0 g / 105.6 N
|
Tabela 5: Stabilność termiczna (zachowanie materiału) - próg odporności
MW 18x10 / N38
| Temp. otoczenia (°C) | Strata mocy | Pozostały udźwig (kg/lbs/g/N) | Status |
|---|---|---|---|
| 20 °C | 0.0% |
10.76 kg / 23.72 lbs
10760.0 g / 105.6 N
|
OK |
| 40 °C | -2.2% |
10.52 kg / 23.20 lbs
10523.3 g / 103.2 N
|
OK |
| 60 °C | -4.4% |
10.29 kg / 22.68 lbs
10286.6 g / 100.9 N
|
OK |
| 80 °C | -6.6% |
10.05 kg / 22.16 lbs
10049.8 g / 98.6 N
|
|
| 100 °C | -28.8% |
7.66 kg / 16.89 lbs
7661.1 g / 75.2 N
|
Tabela 6: Interakcja magnes-magnes (przyciąganie) - siły w układzie
MW 18x10 / N38
| Szczelina (mm) | Przyciąganie (kg/lbs) (N-S) | Opór ścinania (kg/lbs/g/N) | Odpychanie (kg/lbs) (N-N) |
|---|---|---|---|
| 0 mm |
33.25 kg / 73.30 lbs
5 648 Gs
|
4.99 kg / 10.99 lbs
4987 g / 48.9 N
|
N/A |
| 1 mm |
29.87 kg / 65.85 lbs
8 727 Gs
|
4.48 kg / 9.88 lbs
4480 g / 44.0 N
|
26.88 kg / 59.27 lbs
~0 Gs
|
| 2 mm |
26.55 kg / 58.53 lbs
8 228 Gs
|
3.98 kg / 8.78 lbs
3983 g / 39.1 N
|
23.90 kg / 52.68 lbs
~0 Gs
|
| 3 mm |
23.41 kg / 51.62 lbs
7 727 Gs
|
3.51 kg / 7.74 lbs
3512 g / 34.5 N
|
21.07 kg / 46.46 lbs
~0 Gs
|
| 5 mm |
17.84 kg / 39.33 lbs
6 744 Gs
|
2.68 kg / 5.90 lbs
2676 g / 26.3 N
|
16.06 kg / 35.40 lbs
~0 Gs
|
| 10 mm |
8.34 kg / 18.38 lbs
4 611 Gs
|
1.25 kg / 2.76 lbs
1251 g / 12.3 N
|
7.50 kg / 16.54 lbs
~0 Gs
|
| 20 mm |
1.71 kg / 3.78 lbs
2 091 Gs
|
0.26 kg / 0.57 lbs
257 g / 2.5 N
|
1.54 kg / 3.40 lbs
~0 Gs
|
| 50 mm |
0.05 kg / 0.10 lbs
342 Gs
|
0.01 kg / 0.02 lbs
7 g / 0.1 N
|
0.04 kg / 0.09 lbs
~0 Gs
|
| 60 mm |
0.02 kg / 0.04 lbs
221 Gs
|
0.00 kg / 0.01 lbs
3 g / 0.0 N
|
0.02 kg / 0.04 lbs
~0 Gs
|
| 70 mm |
0.01 kg / 0.02 lbs
150 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
1 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 80 mm |
0.00 kg / 0.01 lbs
106 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
1 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 90 mm |
0.00 kg / 0.01 lbs
78 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
| 100 mm |
0.00 kg / 0.00 lbs
59 Gs
|
0.00 kg / 0.00 lbs
0 g / 0.0 N
|
0.00 kg / 0.00 lbs
~0 Gs
|
Tabela 7: Zagrożenia (implanty) - ostrzeżenia
MW 18x10 / N38
| Obiekt / Urządzenie | Limit (Gauss) / mT | Bezpieczny dystans |
|---|---|---|
| Rozrusznik serca | 5 Gs (0.5 mT) | 9.5 cm |
| Implant słuchowy | 10 Gs (1.0 mT) | 7.5 cm |
| Zegarek mechaniczny | 20 Gs (2.0 mT) | 6.0 cm |
| Telefon / Smartfon | 40 Gs (4.0 mT) | 4.5 cm |
| Immobilizer | 50 Gs (5.0 mT) | 4.5 cm |
| Karta płatnicza | 400 Gs (40.0 mT) | 2.0 cm |
| Dysk twardy HDD | 600 Gs (60.0 mT) | 1.5 cm |
Tabela 8: Dynamika (ryzyko pęknięcia) - skutki zderzenia
MW 18x10 / N38
| Start z (mm) | Prędkość (km/h) | Energia (J) | Przewidywany skutek |
|---|---|---|---|
| 10 mm |
24.70 km/h
(6.86 m/s)
|
0.45 J | |
| 30 mm |
41.49 km/h
(11.52 m/s)
|
1.27 J | |
| 50 mm |
53.54 km/h
(14.87 m/s)
|
2.11 J | |
| 100 mm |
75.72 km/h
(21.03 m/s)
|
4.22 J |
Tabela 9: Odporność na korozję
MW 18x10 / N38
| Parametr techniczny | Wartość / opis |
|---|---|
| Rodzaj powłoki | [NiCuNi] nikiel |
| Struktura warstw | Nikiel - Miedź - Nikiel |
| Grubość warstwy | 10-20 µm |
| Test mgły solnej (SST) ? | 24 h |
| Zalecane środowisko | Tylko wnętrza (sucho) |
Tabela 10: Dane elektryczne (Pc)
MW 18x10 / N38
| Parametr | Wartość | Jedn. SI / Opis |
|---|---|---|
| Strumień (Flux) | 11 828 Mx | 118.3 µWb |
| Współczynnik Pc | 0.63 | Wysoki (Stabilny) |
Tabela 11: Praca w wodzie (Magnet Fishing)
MW 18x10 / N38
| Środowisko | Efektywny udźwig stali | Efekt |
|---|---|---|
| Powietrze (ląd) | 10.76 kg | Standard |
| Woda (dno rzeki) |
12.32 kg
(+1.56 kg zysk z wyporności)
|
+14.5% |
1. Montaż na ścianie (ześlizg)
*Uwaga: Na powierzchni pionowej magnes utrzyma jedynie ~20-30% siły prostopadłej.
2. Nasycenie magnetyczne
*Cienka blacha (np. obudowa PC 0.5mm) drastycznie osłabia siłę trzymania.
3. Wytrzymałość temperaturowa
*Dla standardowych magnesów granica bezpieczeństwa to 80°C.
4. Krzywa odmagnesowania i punkt pracy (B-H)
wykres generowany dla współczynnika permeancji Pc (Permeance Coefficient) = 0.63
Powyższy wykres prezentuje charakterystykę magnetyczną materiału w drugim kwadrancie pętli histerezy. Czerwona linia ciągła to krzywa odmagnesowania, która pokazuje maksymalny potencjał materiału, natomiast niebieska linia przerywana to linia obciążenia zależna od kształtu magnesu. Współczynnik Pc (Permeance Coefficient), nazywany również współczynnikiem kształtu, jest bezwymiarową wielkością określającą relację geometrii magnesu do jego wewnętrznej stabilności magnetycznej. Punkt przecięcia obu linii (czarna kropka) to tzw. punkt pracy — wyznacza on realną gęstość strumienia magnetycznego, jaką magnes generuje w danej aplikacji. Im wyższa wartość Pc, tym 'smuklejszy' jest magnes (wysoki względem powierzchni) i tym wyżej znajduje się punkt pracy, co gwarantuje większą odporność na nieodwracalne rozmagnesowanie pod wpływem temperatury. Wartość 0.42 jest relatywnie niska (typowo dla magnesów płaskich), co oznacza, że punkt pracy znajduje się blisko 'kolana' krzywej — przy pracy w temperaturach zbliżonych do maksymalnej należy liczyć się z możliwością osłabienia siły magnesu.
Analiza pierwiastkowa
| żelazo (Fe) | 64% – 68% |
| neodym (Nd) | 29% – 32% |
| bor (B) | 1.1% – 1.2% |
| dysproz (Dy) | 0.5% – 2.0% |
| powłoka (Ni-Cu-Ni) | < 0.05% |
Zrównoważony rozwój
| recyklowalność (EoL) | 100% |
| surowce z recyklingu | ~10% (pre-cons) |
| ślad węglowy | low / zredukowany |
| kod odpadu (EWC) | 16 02 16 |
Inne oferty
Wady oraz zalety neodymowych magnesów Nd2Fe14B.
Zalety
- Długowieczność to ich atut – po upływie dekady spadek siły magnetycznej wynosi jedynie ~1% (wg testów).
- Inne źródła magnetyzmu nie wpływają na ich utraty mocy – posiadają dużą zdolność odporności magnetycznej.
- Łączą moc z estetyką – dzięki powłokom ich powierzchnia jest błyszcząca i prezentuje się elegancko.
- Generują skoncentrowane pole magnetyczne przy biegunach, co jest ich znakiem rozpoznawczym.
- Wersje specjalistyczne funkcjonują w temperaturach sięgających 230°C, zachowując swoje właściwości.
- Można je precyzyjnie obrabiać do niestandardowych wymiarów, co pozwala na ich adaptację w skomplikowanych urządzeniach.
- Znajdują powszechne zastosowanie w przemyśle high-tech – od napędów HDD i motorów elektrycznych, po precyzyjną aparaturę medyczną.
- Mały rozmiar, wielka moc – przy kompaktowej budowie oferują ogromną siłę, co jest kluczowe przy budowie małych urządzeń.
Ograniczenia
- Pamiętaj o ich kruchości – bez odpowiedniej obudowy mogą pękać przy upadku na twarde podłoże.
- Standardowe magnesy tracą moc powyżej 80°C. Jeśli potrzebujesz pracy w wyższych temperaturach, zastosuj serię [AH] (odporną do 230°C).
- Ryzyko korozji: bez osłony magnes ulegnie utlenieniu na deszczu. Rozważ wersje w obudowie z tworzywa do zastosowań zewnętrznych.
- Ze względu na twardość, nie zaleca się obróbki mechanicznej magnesu. Prościej użyć magnesu wklejonego w gniazdo z gwintem.
- Ryzyko połknięcia – drobne magnesy są groźne dla najmłodszych. Połknięcie kilku sztuk grozi operacją. Dodatkowo mogą utrudniać badania (np. rezonans).
- Wysoki koszt zakupu w porównaniu do tańszych zamienników to ich minus, szczególnie przy dużych ilościach.
Parametry udźwigu
Udźwig maksymalny dla magnesu neodymowego – co ma na to wpływ?
- z zastosowaniem podłoża ze miękkiej stali, pełniącej rolę element zamykający obwód
- posiadającej grubość co najmniej 10 mm aby uniknąć nasycenia
- o wypolerowanej powierzchni kontaktu
- bez żadnej szczeliny pomiędzy magnesem a stalą
- dla siły przyłożonej pod kątem prostym (w osi magnesu)
- w warunkach ok. 20°C
Determinanty praktycznego udźwigu magnesu
- Dystans (między magnesem a blachą), gdyż nawet mikroskopijna odległość (np. 0,5 mm) może spowodować drastyczny spadek udźwigu nawet o 50% (dotyczy to także lakieru, rdzy czy brudu).
- Kierunek siły – pamiętaj, że magnes najmocniej trzyma prostopadle. Przy działaniu sił bocznych, udźwig spada drastycznie, często do poziomu 20-30% wartości maksymalnej.
- Grubość metalu – cienki materiał nie pozwala na pełne wykorzystanie magnesu. Część pola magnetycznego przechodzi przez materiał, zamiast generować siłę.
- Materiał blachy – stal miękka przyciąga najlepiej. Większa zawartość węgla zmniejszają przenikalność magnetyczną i siłę trzymania.
- Jakość powierzchni – im równiejsza powierzchnia, tym większa strefa kontaktu i silniejsze trzymanie. Nierówności tworzą dystans powietrzny.
- Temperatura – wzrost temperatury skutkuje osłabieniem siły. Warto sprawdzić maksymalną temperaturę pracy dla danego modelu.
Pomiar udźwigu wykonywano na blachach o gładkiej powierzchni o odpowiedniej grubości, przy siłach prostopadłych, z kolei przy siłach działających równolegle udźwig jest mniejszy nawet pięciokrotnie. Ponadto, nawet drobny odstęp między magnesem, a blachą redukuje udźwig.
Zasady BHP dla użytkowników magnesów
Limity termiczne
Chroń przed wysoką temperaturą. Magnesy neodymowe są wrażliwe na ciepło. Jeśli potrzebujesz odporności powyżej 80°C, zapytaj nas o specjalne serie wysokotemperaturowe (H, SH, UH).
Tylko dla dorosłych
Koniecznie zabezpiecz magnesy przed najmłodszymi. Niebezpieczeństwo połknięcia jest bardzo duże, a skutki zwarcia magnesów wewnątrz organizmu są dramatyczne.
Pył jest łatwopalny
Nie wierć w magnesach neodymowych domowymi sposobami! Powstający wiór i pył są skrajnie łatwopalne (samozapłonowe) i toksyczne. Jeśli szukasz <strong>kątowników magnetycznych do precyzyjnego spawania</strong> w warsztacie, pamiętaj, aby nie przegrzewać samego magnesu (temperatura powyżej 80°C trwale i nieodwracalnie niszczy moc standardowego neodymu). Jeśli potrzebujesz otworu montażowego, nie próbuj go wiercić – zawsze kupuj gotowe, dedykowane <a href="/produkty/uchwyty/przelotowe/">magnesy pod wkręt</a> produkowane bezpieczną metodą spiekania z formy.
Uczulenie na powłokę
Badania wskazują, że nikiel (standardowe zabezpieczenie magnesów) jest silnym alergenem. Jeśli Twoja skóra źle reaguje na metale, unikaj kontaktu skóry z metalem lub zakup wersje w obudowie plastikowej.
Implanty kardiologiczne
Dla posiadaczy implantów: Silne pole magnetyczne wpływa na elektronikę medyczną. Zachowaj co najmniej 30 cm odstępu lub zleć komuś innemu pracę z magnesów.
Ryzyko zmiażdżenia
Szukając <strong>magnesów walcowych o dużym udźwigu</strong> lub profesjonalnych uchwytów o mocy 200 kg i więcej, musisz uważać na dłonie. Duże magnesy neodymowe przyciągają się do siebie z siłą kilkuset kilogramów. Jeśli Twoja dłoń znajdzie się między nimi lub między magnesem a stalą, może dojść do zmiażdżenia, złamania kości lub powstania bolesnych krwiaków. Przy pracy z dużymi <strong>magnesami płytkowymi do montażu</strong> konstrukcji, zawsze używaj grubych rękawic ochronnych i nigdy nie testuj ich siły na własnym ciele.
Trzymaj z dala od elektroniki
Urządzenia nawigacyjne są wyjątkowo podatne na pole magnetyczne. Bliskie sąsiedztwo z silnym magnesem może zniszczyć sensory w Twoim telefonie.
Nie lekceważ mocy
Zachowaj rozwagę. Magnesy neodymowe przyciągają z daleka i łączą się z ogromną siłą, często szybciej niż jesteś w stanie przewidzieć.
Nośniki danych
Nie przykładaj magnesów do dokumentów, laptopa czy telewizora. Pole magnetyczne może nieodwracalnie zepsuć te urządzenia oraz skasować dane z kart.
Uwaga na odpryski
Spieki NdFeB to spiek proszkowy, co oznacza, że są podatne na pęknięcia. Upadek dwóch magnesów wywoła ich rozpryśnięcie na ostre odłamki.
